RazliËiti pristup obuci, prigoda za razmjenu iskustva i uëenje

Величина: px
Почињати приказ од странице:

Download "RazliËiti pristup obuci, prigoda za razmjenu iskustva i uëenje"

Транскрипт

1 Broj 96/97. Godina III. BESPLATNI PRIMJERAK 2,10 CAD 3,00 AUD 3,30 USA 2,00 CHF 3,50 SIT 430,00 SEK 17,00 NOK 17,00 DKK 15,50 GBP 1,30 Pripadnici Bojne za specijalna djelovanja s poljskim kolegama uvjeæbavali padobranske skokove na LuËkom PRINTED IN CROATIA ISSN X RazliËiti pristup obuci, prigoda za razmjenu iskustva i uëenje

2 SVIJET Pripremio D. VLAHOVIΔ MoD UK MoD UK NEW YORK Britanska kuharska pobjeda Bri tan ci u Eu ro pi ne slo ve kao na ci ja s od vi πe po pu lar nom ku hi - njom, ali Ëi ni se da u Ame ri ci ni je ta ko. Nai me, ku ha ri bri tan skog rat nog bro da HMS Scott od ni je li su pob je du na pres ti æ nom nat je - ca nju Naj bo lja men za ko je se pro π lo ga tjed na odræ a lo u New Yor ku. Pob - je du Oto Ëa ni ma do ni je la je pre su da æi ri ja u ko jem su sje di li ne ki od naj bo - ljih ku ha ra u Ve li koj ja bu ci, kao i ne ki vi so ki lo gis tië ki Ëas ni ci ame rië ke mor na ri ce. Iz gle da da je 500 go di na ku hars ke tra di ci je Kra ljev ske mor - na ri ce bi lo pre vi πe za Big Ma co ve i hot-do go ve, s po no som su na kon pob je de ust vr di li Bri tan ci. Ina Ëe, HMS Scott je u New York uplo vio na krat - ki pre dah zbog pe to mje seë ne plo vid be po At lan ti ku. VOLGOGRAD Chavez kupuje u Rusiji Pred sjed nik Ve necue le Hu go Cha vez 25. je srp nja ot pu to - vao u trod nev ni pos jet Ru si - ji gdje bi, do iz las ka ovog bro ja na - πeg Ëa so pi sa, tre bao pot pi sa ti vri - jed ni ugo vor o na ba vi vojne opre me. Joπ ra ni je ovo ga mje se ca dvi je su dræ a ve do go vo ri le stav ke pre ma ko ji ma Êe Mosk va dos ta vi ti Ca ra ca su 30 lo vaë kih avio na i is ti broj he li kop te ra. Ukup na vri jed nost pos la na vod no iz - no si oko mi li jar du ame rië kih do la ra. Ta koapple er, Cha vez oba vlja i po li tië ki po - sao: pos jet Ru si ji dio je nje go ve mul ti na cio nal ne tur ne je u ko joj po ku πa va lo bi ra ti za pri ma nje svo je zem lje u Vi je Êe si gur nos ti UN-a. LONDON Brzi odgovor na brzu narudæbu Britanski ministar obrane Des Browne najavio je nabavu paketa nove opreme koja Êe pomoêi zaπtiti britanskih trupa u Iraku i Afganistanu. RijeË je, prije svega, o oklopnim vozilima. Uz 66 veê predviappleenih, u Afganistan Êe poëevπi s godinom biti poslano 100 dodatnih Pinzgauera Vector, a u Irak Êe osim veê objavljenih 54, dopremiti joπ oko 70 dodatno naoruæanih i opremljanih prijevozniëkih vozila FV430. Takoappleer, u obje Êe zemlje biti rasporeappleeno i oko 100 Co gu a - ra. Novi paket dogovoren je vrlo brzo, veê mjesec dana nakon πto su Britanci redefinirali svoje po tre - BUKURE T PoËast zrakoplovstvu Dan svog rat nog zra ko plov stva Ru - mu nji su pro sla vi li 20. srp nja, obi - lje æ iv πi ga vojnim i re li gij skim ce re - mo ni ja ma, sim po zi ji ma kao i sport skim nat je ca nji ma unu tar svih vojnih je di ni ca. Sre diπ nja pro sla va odræa na je u Bu ku re π - tu, i to kod spo me ni ka zraë nim ju na ci ma. Iz me appleu os ta lih, pri sust vo vali su joj mi nis - tar obra ne Te o dor Ata na siu i na Ëel nik gla - vog sto æe ra, ge ne ral Eu gen Ba da lan. U mjes tu Ba nes ti dan je obi lje æen ak ro bat - skim iz ved ba ma sport skih pi lo ta i pa do - bra na ca ta moπ njeg ae ro klu ba Stre jnic. TOKYO Kontroverzna razmatranja»el nik ja pan ske Obram be ne agen ci je Fu ku shi ro Nu ka ga u ne dav nom je go vo ru is tak nuo da bi u slu Ëa ju da Ja pan bu de na pad nut da le ko - met nim pro jek ti lom, ni je u du hu us ta va da mir no sje - di i po tom um re. Te ri je Ëi je dan su od ko men ta ra na pi ta nja ko ja su se po ja vi la na kon ne dav ne sje ver - no ko rej ske ra ket ne pro vo ka ci je. Nai me, zbog za ko - na ko ji su do ne se ni joπ na kon II.svjet skog ra ta, ja - pan ska vojna dok tri na go to vo u pot pu nos ti izu zi ma bi lo kak ve ak ci je ofen - ziv nog ti pa, za to im ne dos ta je i od go va ra ju Êe oruæ je. Sto ga je Nu ka ga, na kon sje ver no ko rej skih po te za, na ja vio mo guê nost raz ma tra nja raz vi ja - nja ogra ni Ëe nih na pa daë kih ka pa ci te ta. Na rav no, zbog ja pan ske mi li ta - ris tië ke pro π los ti tak va raz ma tra nja sa so bom uvi jek vu ku i kon tro ver ze. NORFOLK Korakom po Atlantiku Od 21. do 31. srp nja u po dru Ëju se sre diπ njeg At lan ti ka iz vo di ve li - ka vjeæ ba zdruæ e nih sna ga pod na zi vom Ope ra tion Bold Step (Ope- ra ci ja Smio ni ko rak). No si te lji vjeæ be su Ame ri kan ci, ko ji sud je lu ju sa svo je tri ve li ke udar ne gru pe, ali me apple u na rod ni pe Ëat da ju joj fran cus ka pod mor ni ca FRS Eme ra u de, ko lum bij ska ARC Tay ro na, te 8. ka nad ska bri - gad na sku pi na. U vjeæ bi sud je lu je vi πe od mor na ra i ma ri na ca. be za oklopnim vozilima. 2 Ministerul Apararii Nationale US Navy

3 IMPRESUM TJEDNIK MINISTARSTVA OBRANE IZ SADRfiAJA Nakladnik: MINISTARSTVO OBRANE REPUBLIKE HRVATSKE Glavni urednik: Æeljko StipanoviÊ Zamjenik glavnog urednika: Vesna PintariÊ Zamjenik glavnog urednika za Internet: Toma VlaπiÊ Izvrπni urednik: Mario GaliÊ Urednici rubrika: Marija Alvir Domagoj VlahoviÊ Urednik fotografije: Tomislav Brandt Novinari: Leida Parlov, Milenka Pervan StipiÊ Fotografi: Davor Kirin, Dubravko KovaË GrafiËka redakcija: Zvonimir Frank (urednik) Ante PerkoviÊ, Predrag BeluπiÊ, Damir Bebek Webmaster: Drago Kelemen Prijevod: Jasmina Peπek Tajnica redakcije: Mila BadriÊ-Gelo tel: Lektori: Danica PajiÊ, Gordana JelaviÊ Marketing i financije: Igor VitanoviÊ tel: ; fax: Pretplata: Ino zem stvo: u korist: TISAK trgovaëko d.d. Slavonska avenija 2, Zagreb (za: Sluæba za od nose s jav noπêu i informiranje), devizni raëun u ZagrebaËkoj banci Tuzem stvo: u korist: TISAK trgovaëko d.d., Slavonska avenija 2, Zag reb, (za: Sluæba za odnose s javnoπêu i informiranje), æiroraëun poziv na broj 165, ci jena 280,00 kn godiπnje, Molimo pretplatnike da nakon uplate kopiju uplatnice poπalju na ad re su TISAK trgovaëko d.d. Slavonska avenija 2, Zagreb. Tisak: AKD Agencija za komercijalnu djelatnost d.o.o., Zagreb, Savska 31 Naslov uredniπtva: MORH Sluæba za odnose s javnoπêu i informiranje, p.p. 252, Zagreb, Republika Hrvatska Naklada: 6000 primjeraka U Ëlan stvu Eu rop skog udruæe nja vojnih novinara (EMPA) Rukopise, fotografije i ostali materijal ne vraêamo. Copyright HRVATSKI VOJNIK, Novinarski prilozi objavljeni u Hrvatskom vojniku nisu sluæbeni stav Ministarstva obrane RH Republika Hrvatska ispunjava sve preuzete obveze iz potpisanih ugovora i sporazuma. Glede zadaêa iz Ottawske konvencije Republika Hrvatska uniπtila je protupjeπaëkih mina. Vezano uz ispunje - nje obveza, ova je sluæba u deset godina postojanja provela 254 inspekcije u inozemstvu, a u RH prihvatila 126 inspekcija Korijeni i uzroci terorizma (II. dio) Strana 6 Zavr πe tak Hlad nog ra ta do nio je niz po jav nih obli ka ra to va nja ko ji su u uπ li u æa ri π te za ni - ma nja vo de Êih vojnih si la svi je ta. Ti je kom pos ljed njeg de set lje Êa 20. sto lje Êa uglav nom je di ljem svi je ta prih va Êen stav ka ko glo bal ni nu kle ar ni rat vi πe ne predstav lja vje ro jat nost ko ja ne pos red no pri je ti. Um jes to to ga, jav lja - ju se no ve ugro ze... Strana 24 Pripadnici BSD-a s poljskim kolegama uvjeæbavali pa do branske skokove na LuËkom Tijekom tri dana naπi i poljski padobranci uvjeæbavali su padanje u slobodnom padu u grupi i skok na cilj te je to, uz razmjenu iskustava, bila i dobra prigoda da jedni od drugih neπto i nauëe... Strana 4 Brigadni general Frane TomiËiÊ zapovjednik Sluæbe za nadzor naoruæanja - Hrvatskog verifikacijskog srediπta Naslovnicu snimio Tomislav BRANDT Na slunjskom poligonu odræana vjeæba inspekcije na terenu vezane uz za - branu nuklearnih pokusa RijeË je o civilnoj meappleunarodnoj sveobuhvatnoj vjeæbi inspekcije u sklopu Organizacije za sveobuhvatnu zabranu nuklearnih pokusa (CTBTO), Ëiji je domaêin i suorganizator bila naπa dræava... Strana 12 3

4 Pri pad ni ci Boj ne za spe ci jal na dje lo va nja s polj skim ko le ga ma uv jeæ ba va li pa do bran ske sko ko ve na LuË kom RazliËiti pristup obuci, prigoda za razmjenu iskustva i uëenje snimio Adam STRU ZYK Ti je kom tri da na i Ëe ti ri do πest sko ko va dnev no na πi i polj ski pa do bran ci uv jeæ ba va li su pa da nje u slo bod nom pa du u gru pi i skok na cilj te je to, uz raz mje nu is kus ta va, bi la i do bra pri go da da jed ni od dru gih neπ to i nau Ëe. Jer, u na πim i polj skim oruæ a - nim sna ga ma raz li Ëi to se pris tu pa pa do bran skoj obu ci. Kod nas se na kon πto se do - bro uv jeæ ba sta bil ni slo bod ni pad te æ iπ te u obu ci stav lja na uv jeæ ba va nje pre ciz nog sko ka na cilj, od nos no pri zem lje nja dok Po lja ci mno go vi πe paæ nje pri da ju uv jeæ ba va - nju for ma ci je Lei da PAR LOV, sni mi o To mi slav BRANDT Pa do bran ci pa do bran ske sat ni je Boj ne za spe ci jal na dje lo va nja i nji ho vi polj ski ko le ge sre di nom srp nja su pr vi put za jed no uv jeæ ba va li pa do bran ske sko ko ve s ve li kih vis ina. Ri jeë je o ak tiv nos ti ko ja se pro vo di - la u sklo pu re do vi te bi la te ral ne Uz de vet pri pad ni ka BSD-a i se dam pa do bra na ca polj ske spe ci jal ne pos troj be u uv jeæ ba va nju su sud je lo va li i pri pad ni ci HRZ-a obram be ne su rad nje iz me appleu oruæ a - nih sna ga dvi je zem lje, a Ëi ji je pr vi dio pro ve den ti je kom ne dav nog pos - je ta BSD-a Polj skoj. Uz de vet pri pad ni ka BSD-a i se - dam pa do bra na ca polj ske spe ci jal ne pos troj be u uv jeæ ba va nju su sud je lo - va li pri pad ni ci HRZ-a. Uz to πto je ci je loj ak - tiv nos ti pruæ io lo gis tië ku pot - po ru, bi la je to i do bra pri go da da se HRZ-ovi in struk to ri pa - do bran stva upoz na ju s na - Ëi nom pa do - bran ske obu ke ko ja se pro vo di u OS-u Re pu bli ke Polj ske. Nai me, kao πto je poz na to kod nas se pa do - bran ska obu ka pro vo di u HRZ-u a po tom se u pos troj ba ma, ko je u svom sas ta vu ima ju pa do bran ce, pro vo di onaj ope ra tiv ni dio, od nos no upo ra ba pa do bran stva u kon kret nim ak ci ja - ma. Ina Ëe pa do bran ska obu ka u pra - vi lu tra je oko dvi je go di ne. Na kon pro ve de ne te melj ne obu ke i ne ko li ko tre naæ nih sko ko va pa do bran ci ko ji su po ka za li naj bo lje re zul ta te upu Êu ju se na na pred nu pa do bran sku obu ku ko ja tra je oko dva mje se ca, a svi su - dio ni ci ove vjeæ be bi li su upra vo ti ko ji su pro πli na pred nu obu ku. 50 se kun di slo bod nog pa da Ra di upoz na va nja polj skih pa do bra - na ca sa zraë nom lu kom i oko li com, od nos no te re nom na ko ji su ska ka li 4

5 pr vi skok je bio sa 1200 m vis ine. Ka ko su svi, po ka - za lo se, do bro uv jeæ ba ni od - mah se pre π lo na ska ka nje s 3000 me ta ra. To je, po jas - nio nam je sat nik Sil vi je Vi ku π ka, Ëas - nik za pa do - bran sku obu - ku u HRZ-u, sred nja visina ide al na za tre ning slo - bod nog pa da. Na toj se vi - si ni ne za hti - je va do dat na opre ma kao πto je pri mje - ri ce ki sik, a pa do bran ci - ma pruæa 50 se kun di slo - bod nog pa da. Ti je kom tri da na i Ëe ti ri do πest sko ko va dnev no na πi i polj ski pa do bran ci uv jeæ ba va li su pa da nje u slo bod nom pa du u gru pi i skok na cilj te je to, uz raz mje nu is - kus ta va, bi la i do bra pri go da da jed ni od dru gih neπ to i nau Ëe. Jer, u na πim i polj skim oruæ a nim sna ga ma raz li Ëi to se pris tu pa pa do - bran skoj obu ci. Pre ma ri je Ëi ma de - set ni ka Ma ria Pri mor ca, in struk to ra pa do bran stva u BSD-u Ëi je je ci vil no zva nje nas - Nat po ruë nik Mir ko Boπ - njak, za pov jed nik zraë ne sat ni je u BSD-u Ova za jed nië ka ak tiv nost na - πih i polj skih pa do bra na ca, bi la je do bra pri go da za pre zen ti ra - nje pa do bran skih vjeπ ti na i me - apple u sob nu raz mje nu is kus ta va, ali is to ta ko i za pro du blji va nje na πih ina Ëe do brih pri ja telj skih od no sa. U sklo pu vjeæ be odra di li smo iz me appleu os ta log i za jed nië ke grup ne sko ko ve te smo ta - ko mo gli jed ni od dru gih i neπ to nau Ëi ti. U vjeæ bi su sud je lo va li iz vrs no uv jeæ ba ni pa do - bran ci i sve za da Êe su us pjeπ no oba vlje ne. Veo ma sam za do vo ljan i na dam se da Êe se na πa do bra me apple u sob na su rad nja nas ta vi ti. OSRH Po lja ci mno go vi πe paæ nje pri da ju uv jeæ ba va nju for ma ci je. Kod ska ka - nja u gru pi ri jeë je o for ma ci ji od Ëe - ti ri Ëov je ka ko ji ti je kom pa da mo ra ju bi ti je dan bli zu dru go ga jer se u pra - vi lu ra di o du gom pre le tu od 30 km snimio Adam STRU ZYK tav nik pa do - bran stva (vojno pa do - bran stvo pod li je æe ci - vil nim za ko - ni ma), kod nas se na kon πto se do bro uv jeæ ba sta - bil ni slo bod - ni pad te æ iπ te u obu ci stav - lja na uv jeæ - ba va nje pre - ciz nog sko ka na cilj, od - nos no pri zem lje nja. Po lja ci, pak mno - go vi πe paæ nje pri da ju uv jeæ ba va nju for ma ci je. Ia ko je na ma lai ci ma iz - gle da lo da je te æe pre ciz no sko Ëi ti, de set nik Pri mo rac je po jas nio da je za pra vo su prot no. Kod ska ka nja u gru pi ri jeë je o for ma ci ji od Ëe ti ri Ëov je ka ko ji ti je kom pa da mo ra ju bi ti je dan bli zu dru go ga jer se u pra vi lu ra di o du gom pre le tu od 30 km. Da bi se pri mar na za da Êa us pjeπ no oba - vi la svi mo ra ju zna ti pra ti ti voappleu i za - jed no se pri zem lji ti. Go di ne ni su vaæ ne veê broj sko ko va Uz to, raz li ka je i u pa do bran skoj opre mi. Dok se na πi pa do bran ci ko - ris te pa do bra ni ma za pre ciz no pri - zem lje nje, Po lja ci se ko ris te pa do bra - ni ma za "HA LO-HA HO" sko ko ve, od nos no za "pre let". Pri mi je ti li smo, a to nam je pot vr dio i de set nik Pri mo - rac, da su pa do bran ci polj skih oruæ a - nih sna ga, ba rem oni ko ji su sud je lo - va li u ovoj vjeæ bi, sta ri ji od na πih. Ali, re kao je Pri mo rac da to ni u kom slu Ëa ju ni je ne dos ta tak jer za pa do - bran stvo je naj vaæ ni je bi ti zdrav i vo - lje ti taj po ziv i na rav no ima ti iza se be πto vi πe sko ko va. A, s ob zi rom na to da se Pri mo rac pa do bran stvom ba vi od go di ne i iza se be ima 1500 sko ko va ne moæ e mo mu ne vje ro va ti. Sve pla ni ra ne za da Êe us pjeπ no su pro ve de ne, te sto ga ne Ëu di πto su vjeæ bom bi li za do volj ni i nat po ruë - nik Mir ko Boπ njak, za pov jed nik zraë - ne sat ni je u boj ni za spe ci jal na dje lo - va nja i vo di telj polj skog ti ma sat nik Kr zys tof Wro blew ski, ali i svi os ta li su dio ni ci vjeæ be. Sat nik Kr zys tof Wro blew - ski, vo di telj polj skog pa do - bran skog ti ma Ia ko je ova ak tiv nost za pra vo nas ta vak vjeæ be Ëi ji je pr vi dio pro ve den kod nas u Polj skoj ovo je pr vi put da na πi pa do bran ci ska Ëu za jed no. Sve za da Êe su us pjeπ no oba vlje ne i na da mo se da Êe se na πa ina Ëe do bra bi la te ral na su - rad nja ne sa mo nas ta vi ti ne go i pro πi ri ti. Svi se, na rav no na da ju da Êe se ta su rad nja ne sa mo nas ta vi ti ne go i pro πi ri ti te da Êe bi ti joπ mno go za - jed nië kih sko ko va. Jer za pa do bran ce kao i za pi lo te ni su vaæ ne go di ne staæa ne go ko li ko sa ti na le ta, od nos - no skoko va ima ju iza se be. Ina Ëe, u hr vat skoj se voj sci pa do - bran stvu, na kon ne ko li ko go di na stag na ci je, po nov no pri da je sve ve Êa vaæ nost. To je u sva kom slu Ëa ju do - bro jer u oruæ a nim sna ga ma ima mo do bro uv jeæ ba ne i is kus ne pa do bran - ce. To me u pri log naj bo lje go vo ri po - da tak da su, pri mje ri ce, u ci vil noj pa - do bran skoj re pre zen ta ci ji Hr vat ske ko ja je na svjet skom pr ven stvu u Ja - pa nu go di ne os vo ji la 4. mjes to od pet re pre zen ta ti va ca tro je bi li iz HV-a, a na svjet skom pr ven stvu u Ri je ci u na πoj re pre zen ta ci ji ko ja je ta da os vo ji la dru go mjes to bio je nat po ruë nik Ti ho mir»aj ko. 5

6 RAZGOVOR b r i g a d n i g e n e r a l F r a n e T O M I» I Δ naëelnik Sluæbe za nadzor naoruæanja - Hrvatskog verifikacijskog srediπta Sluæ ba ima in ten ziv ne kon tak te i su rad nju s eks per ti ma i raz li Ëi - tim in sti tu ci ja ma, or ga ni za ci ja ma i ti je li ma u zem lji i ino zem stvu Sluæ ba us troj be no ima dva od je la i dva de se tak dje lat ni ka ko ji su eks per ti u svo me pos lu u de set go di na pos to ja nja sluæ ba je pro ve la 254 in spek ci je u ino - zem stvu a u RH prih va ti la 126 in spek ci ja Sluæba koja se dokazala u uspostavi meappleusobnog povjerenja, sigurnosti i suradnje Re pu bli ka Hr vat ska is pu nja va sve pre u ze te ob ve ze iz pot pi sa nih ugo vo ra i spo ra zu - ma. Gle de za da Êa iz Ot taw ske kon ven ci je Re pu bli ka Hr vat ska uniπ ti la je pro tu pje πaë kih mi na. Ve za no uz is pu nje nje ob ve za, ova je sluæ ba u de set go di na pos to ja nja pro ve la 254 in spek ci je u ino zem stvu, a u RH prih va ti la 126 in spek ci ja Mi len ka PER VAN STI PIΔ, sni mio To mi slav BRANDT Sluæ ba za nad zor na o ruæ a nja ne dav no je obi lje æ i la de se tu go diπ nji cu ra da. O to me ko ja je nje zi na ulo ga i zaπ to je us tro je na od mah na kon zavr πet ka ra ta na ovim pros to ri ma, s kak vim se teπ ko - Êa ma sus re ta la na po Ëet ku dje lo va - nja te ko ji su nje zi ni do sa daπ nji re - zul ta ti kao i tre nu taë ne ak tiv nos ti raz go va ra li smo s bri gad nim ge ne - ra lom Fra nom To mi Ëi Êem ko ji je pri - je ne ko li ko mje se ci pre u zeo za pov - jed niπt vo nad tom us troj be nom cje - li nom OS RH.»ime se Sluæ ba za nad zor na o ru - æa nja ba vi la ti je kom pro tek lih 10 go di na i s kak vim pro ble mi ma ste se sus re ta li u po Ëet ku s ob zi rom na to da je ri jeë o vr lo os jet lji vom pos lu ko ji je tre ba lo rje πa va ti na kon zavr πet ka ra ta na ovim pros to ri ma? Sluæ ba za nad zor na o ruæ a nja us - tro je na je go di ne, pod na zi - vom Ve ri fi ka cij sko sre diπ te OS RH, sa za da Êom oba vlja nja uprav nih i struë nih pos lo va, ve za nih uz pro - ved bu ob ve zu ju Êih me apple u na rod nih ugo vo ra, spo ra zu ma i kon ven ci ja o nad zo ru na o ruæ a nja pot pi sa nih od Re pu bli ke Hr vat ske. Sluæ ba je pla ni ra la, pri pre ma la i pro vo di la in spek ci je i pos je te, or ga - ni zi ra la prih va te ino zem nih in spek - cij skih eki pa, iz ra applei va la go diπ nje in - for ma ci je o oruæ a nim sna ga ma, pra - ti la sta nje na o ruæ a nja u skla du s raz mi je nje nim in for ma ci ja ma te ak - tiv no sud je lo va la u krei ra nju po li ti - ke Re pu bli ke Hr vat ske u dje lo kru - gu nad zo ra na o ruæ a nja. Ti je kom go di ne, Sre diπ te se pre us tro ji lo i pro mi je ni lo na ziv u Ured za nad zor na o ruæ a nja, a pot kraj 2002., no vim pre us tro jem, u Sluæ bu za nad zor na o ruæ a nja - Hr vat sko ve - ri fi ka cij sko sre diπ te. Pr vi na Ëel nik Sluæ be bio je bri gad ni ge ne ral Vin ko te fa nek, a dru gi bri ga dir Mla den Na kiê, ko ji su da li ve lik do pri nos us - tro ju, or ga ni za ci ji i ra du Sluæ be. Po Ëe ci dje lo va nja Sluæ be ni su bi li ni ma lo la ga ni ni jed no stav ni. Uz or - ga ni za ci ju i us tro ja va nje, te obu ku in spek to ra, tre ba lo je u pr vim in spek - ci ja ma i sus re ti ma pre vla da ti me apple u - sob no ne pov je re nje i ani mo zi te te ko ji su u re gi ji os ta li ne pos red no na kon zavr πe nih rat nih su ko ba i la ga no ih i strp lji vo ko rak po ko rak iz gra applei va ti, u cil ju us pos ta ve me apple u sob nog pov je re - nja, su rad nje i sta bil nos ti. Zna ko vi to je i to da in spek to ri u pr vih pet go di - na u in spek ci je ni su no si li ci vil nu od je Êu, veê is klju Ëi vo vojnu, da bi od go di ne osim vojnih odo ra no - si li i ci vil nu od je Êu, ka ko bi se u zem lji do ma Êi na u slo bod no vri je me ugod ni je os je Êa li. S dru ge stra ne, re duk ci je na o ruæ a - nja, do ko jeg zna mo ka ko smo teπ ko do la zi li, ni je bez emo ci ja prih va Êa - na ni ti kod nas. Ko je su tre nu taë ne za da Êe Sluæ be za nad zor na o ruæ a nja, od nos no Hr vat skog ve ri fi ka cij skog sre diπ ta? 6

7 RAZGOVOR Te æ iπ no pro vo di mo i pra ti mo spo - ra zu me, ugo vo re i kon ven ci je iz po - dru Ëja nad zo ra na o ruæ a nja od ko jih is ti Ëem Spo ra zum o su bre gio nal noj kon tro li na o ruæ a nja, BeË ki do ku - ment '99,»la nak V. Anek sa 1B Day - ton skog spo ra zu ma, Anex VI Pro to - ko la o Priv re me nom re æ i mu uz juæ - nu gra ni cu - Pre vla ka i Ugo vor Open Skies - Ot vo re na ne ba. Od kon ven ci ja in te re santne su Kon - ven ci ja o za bra ni upo ra be, skla di π te - nja, pro iz vod nje i tran sfe ra pro tu pje - πaë kih mi na, te o nji ho vom uniπ te nju (Ot taw ska), Kon ven ci ja o za bra ni raz vo ja, pro iz vod nje, skla di π te nja i upo ra be ke mij skog oruæ ja, te o nji ho - vom uniπ te nju,(cwc) Kon ven ci ja o bio lo π kom i tok sin skom oruæ ju (BTWC), Kon ven ci ja o spe ci fië nom kon ven cio nal nom oruæ ju (CCW). U pra Êe nju i pro ved bi tih kon ven ci - ja dje lat ni ci i vanj ski su rad ni ci Sluæ - be su an gaæ i ra ni kao vla di ni eks per ti u raz li Ëi tim ti je li ma, kao na pri mjer u Od je lu za ra zo ruæ a nje pri UN-u u Æe ne vi ili kao eks per ti Re pu bli ke Hr vat ske na struë nim sas tan ci ma, te na go diπ njim zas je da nji ma dræ a va stra na ka ili pak u ra du Na cio nal nog pov je ren stva za pra Êe nje Za ko na o za bra ni PP mi na, prih va ti ma in spek ci ja za ut vrapplei va nje Ëi - nje ni ca i iz ra di go diπ njeg iz vjeπ Êa pre ma Glav nom taj ni ku UN-a. An gaæ i ra ni smo i u pro - ved bi ugo vo ra, pri mje ri - ce Ugo vo ra o ne πi re nju nu kle ar nog oruæ ja (NPT) u sklo pu ko jeg ne pos to ji ve ri fi ka cij ski pro to kol, ta ko da vanj ski su rad ni ci Sluæ be oba vlja ju eks pert ne za da Êe za mi si je RH pri UN-u u Be Ëu i Æe ne vi. Tu je i Ugo vor o pot pu noj za bra ni nu kle ar nih pro ba (CTBT), ko ji joπ ni je stu pio na sna gu no zbog nje - go va zna Ëa ja u ti je ku su op seæ ne i raz no vrs ne pri prem ne ak tiv nos ti. Hr vat ska is pu nja va sve pre u ze te obve ze Ko ji su naj vaæ ni ji do sa daπ nji re zul - ta ti pri mje ne Spo ra zu ma o su bre - gio nal noj kon tro li na o ruæ a nja ko ji je stu pio na sna gu od mah na kon zavr πet ka ra ta na ovim pros to ri ma? Spo ra zum su u Be Ëu 4. si jeë nja pot pi sa le Re pu bli ka Hr vat - ska, BiH, Re pu bli ka Srp ska, Fe de ra - ci ja BiH i ta daπ nja SRJ. Sam spo ra - zum ukl ju Ëu je se dam pro to ko la, a cilj mu je sta bi li za ci ja re gi je ogra ni Ëa va - njem ko li Ëi ne na o ruæ a nja, pro ved - bom me apple u sob nih in spek ci ja, raz vi ja - njem trans pa rent nos ti i us pos ta vom me apple u sob nog pov je re nja i su rad nje. Da nas, de set go di na na kon pot pi - si va nja Spo ra zu ma, moæ e mo slo - bod no re Êi da je u po gle du nad zo ra na o ruæ a nja me apple u sob no pov je re nje i su rad nja u re gi ji, u naj ma nju ru ku, prim je re na, a po lu Ëe ni re - zul ta ti im pre - siv ni. O us - pjeπ nos ti Spo - ra zu ma naj bo - lje svjed oëe priz na nja re le - vant nih me apple u - na rod nih Ëim be - ni ka ko ji su u vi πe na vra ta is tak nu li da je pro ved ba Spo ra zu ma o su bre - gio nal noj kon tro li na o ruæ a nja je din - stven pri mjer u svi je tu us pjeπ no im - ple men ti ra nog me ha niz ma nad zo ra na o ruæ a nja, ne pos red no na kon zavr πe nih rat nih su ko ba. Pro ved - bom Spo ra zu ma u pro tek lih 10 go - di na u zem lja ma pot pis ni ca ma re - du ci ra no je 7842 ko ma da na o ruæ a - nja od to ga 1105 ten ko va, 375 oklop nih bor be nih vo zi la, 6286 top - nië kih oru applea, 75 bor be nih zra ko plo - va i 1 ju ri π ni he li kop ter. Od to ga u Re pu bli ci Hr vat skoj re du ci ra no je 40 ten ko va, 42 oklop na bor be na vo - zi la, 862 top nië ka oru applea i 2 bor be na zra ko plo va. U ko li koj je mje ri do sad RH is pu - ni la ob ve ze pre u ze te Spo ra zu mom i dru gim kon ven ci ja ma o nad zo ru na o ruæ a nja, pri mje ri ce za da Êe iz Ot taw ske kon ven ci je o za bra ni upo ra be, skla di π te nja, pro iz vod nje i tran sfe ra pro tu pje πaë kih mi na i nji ho va uniπ te nja? Re pu bli ka Hr vat ska is pu nja va sve pre u ze te ob ve ze iz pot pi sa nih ugo vo - ra i spo ra zu ma. To su pri je sve ga re - duk cij ske ob ve ze po Spo ra zu mu o su bre gio nal noj kon tro li na o ruæ a nja; prih va ti in spek ci ja i or ga ni za ci ja pre - u ze tih ob ve za po BeË kom do ku men - tu, pro ved ba de mi li ta ri za ci je Pre vla - ke, iz ra da i raz mje na go diπ njih in for - ma ci ja. Gle de za da Êa iz Ot taw ske kon ven ci je Re pu bli ka Hr vat ska uniπ - ti la je pro tu pje πaë kih mi na. No, ne tre ba za ne ma ri ti Ëi nje ni cu da nam predsto ji za da Êa, do go di - ne, Ëiπ Êe nja svih min skih polja. 7

8 RAZGOVOR Ve za no uz is pu nje nje ob ve za, ova je sluæ ba u de set go di na pos to ja nja pro ve la 254 in spek - ci je u ino zem stvu a u RH prih - va ti la 126 in spek ci ja. Per ma nent no os po sob lja va nje ka dra Za spe ci fië nos ti pos lo va ko jim se Sluæ ba ba vi bi lo je po treb no obra zo va ti i od go va ra ju Êi ka dar. Ko li ko ste ti me za do volj ni? Voj ska je pro fe si ja sa svim ele - men ti ma ko ji je tak vom Ëi ne, pa ta ko i oni ma ko ji se od no se na iz obraz bu. Ka ko su dje lat ni ci Sluæ be u naj ve Êoj mje ri dje lat ne vojne oso be, kao tak vi ve Êi na ih ima po treb nu vojnu iz obraz bu. S dru ge stra ne, da bi se os po so bi li za spe ci fië nos ti pos lo va nad zo ra na o ruæ a nja, struë no se i per ma - nent no os po sob lja va ju pre ko se - mi na ra, te Ëa je va i funk cio nal ne obu ke u zem lji i ino zem stvu. Sluæ ba us troj be no ima dva od je la i dva de se tak dje lat ni ka. To su vri - jed ni i kva li tet ni dje lat ni ci ko ji su eks per ti u svo me pos lu. Ka ko je op seg pos lo va ve lik, a broj dje lat ni ka Sluæ be ma li, u pro ved bu za da Êa ukl ju Ëu je mo i vanj ske in - spek to re iz sas ta va OS RH, te po - seb nu po zor nost pos ve Êu je mo nji - ho voj struë noj edu ka ci ji. Uz te Ëa je - ve i se mi na re u Re pu bli ci Hr vat skoj u RAC VIAC-u, struë nu edu ka ci ju dje lat ni ci pro la ze i u Nje maë koj, Ita li ji, Ve li koj Bri ta ni ji, Maapple ar skoj, GrË koj, Fran cus koj, Bel gi ji i dru gim zem lja ma. Na Ëe mu se tre nu taë no ra di, od nos - no πto bis te iz dvo ji li kao ak tu al nost? Za da Êe Sluæ be de fi ni ra ne su go - diπ njim plan skim do ku men ti ma. Te - æ iπ na za da Êa u go di ni je pri - pre ma pos je ta zra ko plov noj ba zi i vojnoj in sta la ci ji, kao pe to go diπ nja ob ve za ko ja pro iz la zi iz BeË kog do - ku men ta '99. Pos jet Êe se or ga ni zi - ra ti od 16. do 20. lis to pa da u 91. zra ko plov noj ba zi Ple so i 3. gar dij - skoj oklop no-me ha ni zi ra noj bri ga di, a oëe ku je mo pro ma tra Ëa iz dræ a va stra na ka, od nos no ze ma lja Ëla ni ca OESS-a. InaËe ovih je dana ( srpnja) na Slunjskom poligonu odræana meappleunarodna vjeæba inspekcije u Te æ iπ na za da Êa u go di ni je pri pre ma pos je ta zra ko plov noj ba zi i vojnoj in sta la ci ji, kao pe to go diπ nja ob ve za ko ja pro iz la zi iz BeË kog do ku men ta '99. U ti je ku su pri pre - me za pro ved bu vjeæ be te ren ske in spek ci je i na pred nog lo gis tië kog te Ëa ja po Ugo vo ru o pot pu noj za - bra ni nu kle ar nih pro ba. Iz dvo jio bih pri pre mu prih va ta Open Skies le ta iz nad Re pu bli ke Hr vat ske ko ji Êe pro ves ti za jed nië ka eki pa Rus ke Fe de ra ci je i Re pu bli ke Ita li je te pri pre me Open Skies le ta iz nad Rus ke Fe de ra ci je, ko ju Êe mo pro - ves ti za jed no s predstav ni ci ma Ve - li ke Bri ta ni je i Sje ver ne Ir ske sklopu Organizacije za sveobuhvatnu zabranu nuklearnih pokusa (CTBTO). Od os ta lih ak tiv nos ti iz - dvo jio bih pri pre mu prih va ta Open Skies le ta iz nad Re pu bli ke Hr vat - ske ko ji Êe od 31. srp nja do 4. ko - lo vo za pro ves ti za jed nië ka eki pa Rus ke Fe de ra ci je i Re pu bli ke Ita li - je te pri pre me Open Skies le ta iz nad Rus ke Fe de ra ci je, ko ju Êe mo pro ves ti za jed no s pred - stav ni ci ma Ve li ke Bri ta ni je i Sje ver ne Ir ske od 11. do 20. ko lo vo za. Ka ko oc je nju je te su rad nju Sluæ be s dru gim ti je li ma i in sti tu ci ja ma? U oba vlja nju za da Êa Sluæ ba ima in ten ziv ne kon tak te i prim - je re nu su rad nju s broj nim eks - per ti ma i raz li Ëi tim in sti tu ci ja - ma, or ga ni za ci ja ma i ti je li ma ka - ko u zem lji ta ko i u ino zem stvu. Kao na Ëel nik Sluæ be za do vo ljan sam tom su rad njom a po seb no is ti Ëem onu s Glav nim sto æe rom OSRH i ve li kim bro jem pos troj bi i za pov jed niπ ta va Oruæ a nih sna - ga, za tim Mi nis tar stvom vanj - skih pos lo va i eu rop skih in te gra - ci ja te Mi nis tar stvom unu tar njih pos lo va. Na me apple u na rod nom pla nu do - mi ni ra su rad nja s ko le ga ma iz dru - gih ve ri fi ka cij skih sub je ka ta kao i OESS-om, UN-om i Re gio nal nim sre diπ tem za po moê u pro ved bi spo - ra zu ma o kon tro li na o ruæ a nja i ve ri - fi ka ci ju - RAC VIA COM. Ko ris tim se pri go dom, i u ovom raz go vo ru, joπ jed nom za hva li ti im na tom. Ne dav no ste pre u ze li Ëel nu ulo gu u Sluæ bi. Ko li ki je to iza zov za Vas? Na duæ nost na Ëel ni ka Sluæ be ras - po re appleen sam 1. trav nja Pri je to ga ob na πao sam duæ nos ti za mje ni - ka za pov jed ni ka Za pov jed niπt va za zdruæ e nu iz obraz bu i obu ku "Pe tar Zrins ki". Ia ko sam u vojnoj ka ri je ri ob na πao raz li Ëi te sto æer ne, za pov jed - ne i uprav ne duæ nos ti u pos troj ba ma, za pov jed niπt vi ma OS RH i uprav nim di je lo vi ma MORH-a ovom pro ble ma - ti kom se ni sam ba vio. Po sao je za - nim ljiv, di na mi Ëan i krea ti van s pu no sus re ta, raz mje na is kus ta va, ali i prot kan fi nim ni ti ma di plo ma ci je ko ji mu da ju do dat nu draæ. Voapple e nje Sluæ be ko ja se do ka za la u us pos ta vi me apple u sob nog pov je re - nja, si gur nos ti i su rad nje te kao tak - va pri do ni je la post kon flikt noj re ha - bi li ta ci ji na ovim pros to ri ma, do dat - no me ob ve zu je, ali i ot va ra mo guê - nost krea tiv nos ti, di na mi ke i ide ja. A πto je to, ako ni je iza zov? 8

9 Obi lje æe na 140. go diπ nji ca Viπ kog bo ja Simbol umjeπnosti ratovanja i domiπljatosti voappleenja "Ob ljet ni ca Viπ kog bo ja je ob ljet ni ca slav ne po - mor ske bit ke u ko joj je pob je da ost va re na sr cem i um om, a ne pre mo Êi u ljud stvu, to po vi ma i bro do vi ma, zbog Ëe ga je ra dost pob je de bi la ve Êa", re kao je mi nis tar Ron Ëe viê, zak lju Ëi vπi da "za to slav ni Viπ ki boj predstav - lja sim bol um jeπ nos ti ra to va nja i do miπ l ja tos ti voapple e nja" Upo vo du obi lje æa va nja 140. go - diπ nji ce Viπ kog bo ja u Vi su je 19. srp nja odræa na pri god na sve Ëa nost ko joj je kao izas la nik pre - mi je ra Ive Sa na de ra na zo Ëio mi nis - tar obra ne Be ris lav Ron Ëe viê. Sre diπ nja sve Ëa nost odræa na je u or ga ni za ci ji Cr nog kri æa Aus tri je i Vojne kan ce la ri je iz Be Ëa te Hr vat - sko-aus trij skog dru πt va iz Spli ta i Gra da Vi sa, a pod pok ro vi telj stvom pred sjed ni ka Vla de RH. Tom pri go - PoËast ærtvama Viπkog boja odao je i ministar obrane Berislav RonËeviÊ dom na viπ kom grad skom grob lju Pi ro vo ot kri ven je te po tom bla go - slov ljen spo me nik sa sim bo lië nim la vom na vr hu, a po la ga njem vi jen - ca i palje njem svi je Êa oda na je po - Ëast svim ær tva ma tog po vi jes nog bo ja. Je din stvo Eu ro pe po Ëi va na raz no li kos ti nje nih po vi jest nih kon - fli ka ta. Gle daj te va lo ve Ja dra na ka - ko na sve oba le no se po ru ku mi ra i ra zu mi je va nja - sto ji na spo me ni ku ko ji je po dig nut "u vjeë ni spo men slav no pa li ma za ca ra i Aus tri ju u OBLJETNICA Napisala i snimila Marija ALVIR Viπ kom bo ju go di ne". Spo me - nik su ot kri li viπ ki gra do na Ëel nik An te Aca li no viê i pred sjed nik Cr - nog kri æa Aus tri je Hein rich Schöll, ko ji su ujed no poz dra vi li okup lje ne u ime do ma Êi na i or ga ni za to ra, a pri god nim go vo rom okup lje ni ma se obra tio i mi nis tar Ron Ëe viê. "Ob ljet ni ca Viπ kog bo ja je ob ljet ni - ca slav ne po mor ske bit ke u ko joj je pob je da ost va re na sr cem i um om, a ne pre mo Êi u ljud stvu, to po vi ma i bro do vi ma, zbog Ëe - ga je ra dost pob je de bi la ve Êa", re kao je mi nis tar Ron Ëe viê, zak lju Ëi vπi da "za to slav ni Viπ ki boj predstav lja sim bol um jeπ nos ti ra to va nja i do miπ l ja tos ti voapple e - nja". Na po me nuv πi ka ko je to ujed no pri go da za pro mi ca - nje na πe po mor ske tra di ci je i vjeπ ti ne po mors kog ra to va - nja te na πeg oto ka ko ji je u Viπ kom bo ju predstav ljao stra teπ ku toë ku Ja - dra na, mi nis tar Ron Ëe viê je po ru - Ëio da "mi Hr va ti Viπ ki boj pr ven - stve no do æ iv lja va mo kao ve li Ëan - stve nu pob je du hr vat skih mor na ra nad moê nom ta li jan skom flo tom". Is ti Ëu Êi hra brost i do mo lju blje hr - vat skih mor na ra kroz po vi jest, zak lju Ëio je da Hr va ti u svim tim pro mje na ma ni su bi li pro ma tra Ëi, veê ak tiv ni su dio ni ci znan stve nih, vojnih i po li tië kih pro mje na u ok vi - ri ma to ga vre me na. "Vri je me ko je je pro π lo uëi nas da se po klo ni mo svi - ma ko ji su Ëas no i hra bro sud je lo - va li u Viπ kom bo ju, a po vi jest i zna - nost od nas oëe ku ju da tak ve do - gaapple a je πtu je mo i izu Ëa va mo kao za - log bu du Êeg vre me na", po ru Ëio je na kra ju mi nis tar Ron Ëe viê, do da ju - Êi da su ne ka daπ nja po pri π ta ve li - kih po mor skih bi ta ka da nas baπ ti - ni ci di je la eu rop ske kul tu re i po vi - jes ti, ali i mjes ta vr hun skog tu riz - ma. Pri go dnoj sve Ëa nos ti u Vi su na zo - Ëio je i predstav nik Oruæ a nih sna ga RH, za pov jed nik Flo te HRM-a ko - mo dor Ivi ca To liê, a u sklo pu obi lje - æa va nja ju bi lar ne go diπ nji ce Viπ kog bo ja sud je lo va la su i dva bro da iz Flo te HRM-a - BS-73 "Faust Vran - ËiÊ" i RTOP-12 "Kralj Dmi tar Zvo ni - mir", te hr vat ski mor na ri ko ji su za - jed no s pri pad ni ci ma aus trij skih tra - di cij skih re gi men ti i u prat nji viπ - kog pu haë kog or kes tra vo di li pro ce - si ju uli ca ma Vi sa. Pri go dnoj sve Ëa nos ti u Vi su na zo Ëio je i predstav nik Oruæ a nih sna ga RH, za pov je - dnik Flo te HRM-a ko mo dor Ivi ca To liê 9

10 DNEVNIK VOJNOG PROMATRA»A - UNMOGIP Posjet politiëke savjetnice glavnog tajnika UN-a Na jav lje ni pos jet po li tië ke sav jet ni ce glav nog taj ni ka UN-a za Azi ju i Bli ski is tok Ma - ry Eli ze Kim ball, ko ja je za jed no sa svo jom asis ten ti com i jed nim lo gis tië kim sav jet - ni kom pos je ti la na πu mi si ju, po traj ao je oko dva tjed na. Na po vrat ku je rek la ka ko se vra Êa s prek ras nim us po me na ma, du bo ko im pre sio ni ra na i vi πe ne go za do volj na onim πto je vid je la, mi si jom, pos lom, a po seb no Hr va ti ma Ovih da na smo uz sva - kod nev ne ob ve ze i dos ta zgus nu ti ras po - red ima li i no vu do sad ne - poz na tu i po ma lo ne o bië nu za da Êu. Nai me, do go dio se na jav lje ni pos jet po li tië ke sav jet ni ce glav nog taj ni ka UN-a za Azi ju i Bli ski is tok, ko ja je sa svo jom asis ten ti - com i jed nim lo gis tië kim sav jet ni kom pos je ti la na πu mi si ju, a svi sku pa su os ta li oko dva tjed na. Ma ry Eli za Kim ball je roapple e na Ame ri - kan ka iz Mas sa chu set tsa ko ja u sus ta vu UN-a ra di pu nih 29 go di na, ima za nim lji vu bio gra fi ju i iz vrs nu na o braz bu, a u æi vo tu je oba vlja la mno ge vaæ ne pos lo ve, po put i ovog sa da na ko jem ra di od go di ne. Ka ko je po dru Ëje na πe mi si je ve li ko, ni je bi - lo vre me na za gublje nje jer su gos ti, osim vaæ nih sas ta na - ka s raz nim vi so kim predstav ni ci ma UN-a i pa kis tan skih duæ nos ni ka, te na πim ge ne ra lom, htje li i fi zië ki obi Êi po - dru Ëje mi si je. Obi la zak pro ma traë kih pos ta ja S ob zi rom na to da ni su ima li in dij ske vi ze pos jet je bio ogra ni Ëen na pa kis tan sku stra nu mi si je. Naj ve Êa æe lja im je bi la vid je ti da le ki sje ver i na πe pos ta je Gil git i Skar du, ali ka ko obië no bi va u ovoj mi si ji, na sa mom po Ëet ku su kre - nu le kom pli ka ci je jer let za sje ver je u zad njim se kun da ma ot ka zan zbog ja kog vje tra u po dru Ëju Hi ma la ja. Al ter na tiv - no rje πe nje je bi lo da se po ku πa ju au to mo bi lom upu ti ti u Gil git πto ta koapple er ni je bi lo si gur no zbog ne sta bil ne Ka ra ko - ram ces te, me apple u tim pro ci je nje no je da se is pla ti po ku πa ti, te se kre nu lo na du gi i na por ni 16 sat ni put. Sret nik ko ji je do bio za da Êu da ih pra ti bio je Fi nac. Do Gil gi ta su ipak sti gli, oba vi li ka ko sluæ be ni ta ko i ne sluæ be ni dio pos je ta te su se u kas nim ve Ëernjm sa ti ma us pjeπ no vra ti li na trag u Is la ma bad. Skar du ni su vid je li jer to bi uze lo joπ naj ma nje dva da na, a ni su ima li ni jam stva da Êe se us pje ti vra ti ti jer naπ tim je ne dav no oko dva tjed na bio blo ki ran odro ni ma zem ljiπ ta i ni je mo gao na pus ti ti po dru Ëje. Vre me na za pre dah ni je bi lo jer od mah slje de Êe ju tro na - kon po vrat ka nas ta vi lo se pre ma dru goj pos ta ji u ni zu, pre - ma Ra wa la ko tu, gdje su ima li pri li ke uæ i vo vid je ti pos lje di - ce po tre sa, pos je ti ti ne ke iz bje glië ke kam po ve i raz go va ra ti s mno gim predstav ni ci ma raz nih UN-ovih i os ta lih or ga ni - za ci ja ko je tre nu taë no ra de u tom po dru Ëju. Ve li ki dio ovog Iz Indije Zlatko SUDIΔ Savjetnica Mary Eliza Kimball s vojnim promatraëima di je la pu ta pra tio ih je os - ta rec ko ji je, kao pra vi pro fe - sio na lac i Ëov jek od za dat ka, sve to oba vio na naj bo lji mo - gu Êi na Ëin, a na kra ju je za - ra dio epi tet naj zgod ni jeg Ëas ni ka u mi si ji Pu to va nje na 47 stup nje va C Na kon ovog pos je ta tim se raz dvo jio na dva di je la, a lo - gis ti Ëar nas je na pus tio upu - ti vπi se pre ma Af ga nis ta nu. Slje de Êi Eli zin pos jet bio je pla ni ran u Sia l kot, a duæ nost pra Êe nja pri pa la je me ni. Da tem pe ra tu ra ni je bi la 46 C sve bi bi lo u re du, a ova ko je sva ki iz la zak iz au ta predstav ljao no vo zno je nje, ko je je bi lo naj go re na BCP-u, pri je la zu iz In di je u Pa kis tan na ko jem smo se za dræa li vi πe od sa ta. Mo ram priz na ti da sam sav oku pan u zno ju mo lio Bo ga da πto pri je sjed ne mo na trag u au to i upu ti mo se pre ma pos ta ji. Dan pro tje Ëe po pla nu i u iz vrs nom ras po lo æe nju ko je mi ni je mo gla pok va ri ti ni iz ne - nad na pro mje na pla na, ali ni je vaæ no, sat te le fo ni ra nja u Kot li i Bhim ber i sve je sprem no jer gos poapplea je htje la pos je - ti ti i te dvi je pos ta je. Ra no uju tro kre Êe mo da lje i na pu tu nas Ëe ka ju Bhim be ri jan ci ko ji pre u zi ma ju stvar u svo je ru ke, a ja se upu Êu jem na trag pre ma Is la ma ba du, raz miπ - lja ju Êi ka ko to da je ipak od lu Ëi la iêi na ovaj put jer da nas Êe opet u au tu pro ves ti vi πe od 12 sa ti i to na ovoj vru Êi ni. Plan je bio da pos je ti po dru Ëje Bhim be ra i ta mo oba vi sve πto je pla ni ra no, te se is ti dan pre ve ze do Kot li ja u ko je mu Êe pres pa va ti. Sl je de Êi dan oba vlje ne su i ak tiv nos ti u Kot - li ju, a ja sam se iz za pov jed niπt va upu tio na is tu toë ku na ko joj sam ju os ta vio da bih je po nov no pre u zeo, ali ovaj put od Kot li ti ma u ko je mu je bio i naπ Mau har. Na rav no, pri - mo pre da ja se oba vi la oko tri sa ta po pod ne i to po naj ve Êoj vru Êi ni, mis lim da je ovaj put bi lo 47 C, bar je ta ko æi va na ter mo me tru po ka zi va la, ali ne ma ve ze, za dva sa ta smo u Is la ma ba du. Na kon ovo ga joπ je oba vljen krat ki pos jet Mu zaf fa ra ba - du i po tre som po goapple e nim po dru Ëji ma, te joπ ne ko li ko sas - ta na ka s lju di ma iz pa kis tan skog vr ha i sve se po la ko pri - vo di lo kra ju. Joπ je pre os ta lo da se sl je de Êe ju tro pro bu - dim u Ëe ti ri sa ta i ot pra tim Eli zu u zraë nu lu ku, osi gu ram da na vri je me i si gur no od le ti na trag pre ma New Yor ku, sa, ka ko je rek la fan tas tië nim us po me na ma, du bo ko im - pre sio ni ra na i vi πe ne go za do volj na onim πto je vid je la: mi si jom, pos lom, a po seb no Hr va ti ma 10

11 DNEVNIK VOJNOG PROMATRA»A -MINURSO panjolski utjecaj Na sva kom ko ra ku os je Êa te snaæ an πpa njol ski ut je caj u krei ra nju i pre zen ti ra nju oso bi tog na Ëi na pre æ iv lja va nja u iz ra zi to vre lim kli mat skim uv je ti ma. Uglav nom je ri jeë o ma lim pra vo kut nim ku Êa ma, zi da nim zem lja nim blo ko vi ma, a pok ri ve ne su s dva do Ëe ti ri ku po las ta svo da, ovis no o ve li Ëi ni ob jek ta. For ma ku po le pre poz na na je kao naj bo lji pri rod ni kli mat ski ure apple aj ko ji dræi vru Êi zrak pod ku po lom... Iz Za pad ne Sa ha re Dar ko JURIΔ Tre nu taë na fi nan cij ska su pe ri or nost, zbog UN-ovog sta tu sa, ne da je mi za pra vo po gled s vi so ka na si ro - maπ ne di je lo ve u ko je po vre me no za la zim zbog vlas ti - te zna ti æe lje, a ni ti bih htio ikad zlo po ra bit ikak vu su pe ri or - nost na bi lo ko jem dru gom mjes tu. Pa zim na to ka ko se ko - ris tim fo toa pa ra tom i uvi jek, kad mo gu, pi tam za odo bre nje pri je ne go ga upo ra bim. Ov dje ima te to li ko to ga upoz na ti, druk Ëi jeg od sve ga onog πto ste ima li pri li ku vid je ti u nas ili neg dje drug dje, gdje je stan dard bol ji, pa je i æe lja da to za bil je æ i te fo toa pa ra tom stal no pri sut na. Ipak, naj Ëeπ Êi oda - bir ka dro va je re zul tat slu Ëaj nog i spon ta nog uo Ëa va nja, a ne ne kak vog cil ja nog traæ e nja. Si ro maπ ne Ëe tvr ti Kao i u ve Êi ni dru gih glav nih gra do va, bi lo ko je zem lje i na bi lo ko jem kon ti nen tu, u La ay ou neu pos to je naj vaæ ni je uli ce, one ko je su za po ka zi va nje i one dru ge skri ve ne iza njih, ko je ni su re pre zen ta tiv ne. Ove dru ge ni su za po ka zi - va nje gos ti ma zbog skrom nog stan dar da i si ro maπ ne ar hi - tek tu re, te u skla du s tim, jed na ko skrom nih uv je ta za sva - kod nev ni æi vot. Ka ko se uda l ja va te od glav nih uli ca ta ko ste sve dub lje i dub lje u si ro maπ nim Ëe tvr ti ma, a na svo jim ci pe la ma pri mje Êu je te ka ko je sloj pra πi ne sve ve Êi i vid lji - vi ji. Ve Êi na tih si ro maπ nih ku Êa u spo red nim uli ca ma pos - to ji joπ iz vre me na ka da je ova dræ a va bi la πpa njol ska ko lo - ni ja (ta ko se ta da dræ a va i zva la, pa njol ska Sa ha ra). Selidba pa njol ska je svo jim za ko ni ma do ni je la i odre applee na ar hi - tek ton ska i gra apple e vin ska pra vi la, ko ja su pre u ze ta iz nje zi ne ra ni je po vi jes ti, ali su ov dje mo di fi ci ra na pre ma mo guê nos - ti ma i neπ to druk Ëi jim po tre ba ma. Zbog sve ga to ga, na sva - kom ko ra ku os je Êa te snaæ an πpa njol ski ut je caj u krei ra nju i na Ëi nu pre æ iv lja va nja u iz ra zi to vre lim kli mat skim uv je ti ma. Uglav nom je ri jeë o ma lim pra vo kut nim ku Êa ma, zi da nim zem lja nim blo ko vi ma, di men zi ja 30x30x25, a pok ri ve ne su s dva do Ëe ti ri ku po las ta svo da, ovis no o ve li Ëi ni ob jek ta. For - ma ku po le pre poz na na je kao naj bo lji pri rod ni kli mat ski ure apple aj ko ji dræi vru Êi zrak pod ku po lom, πto je do bro u svim go diπ njim do bi ma. Ovo poz na va nje kre ta nja to plog zra ka kao po god nos ti u eks trem nim kli mat skim uv je ti ma re zul ti - ra lo je da va nju pred nos ti ku po li nad rav nim kro vo vi ma, pa ne ma rav nih kro vo va iz ra ni jeg raz do blja ili su vr lo ri jet ka po ja va. Pot pu no is ti uëi nak pri rod nog kli mat skog ure apple a ja, ko ji omo gu Êa va ku po las ti svod, sa mo ovaj put u le de nim kli mat skim uv je ti ma, ima ju i Es ki mi u naj hlad ni jim di je lo vi - ma Zem lji ne ku gle, te mo æe mo re Êi da je ljud ska do miπ l ja - tost ne o gra ni Ëe na u svla da va nju vre li ne i hlad no Êe. Mes ni ca na ot vo re nom Uz duæ glav nih uli ca na la ze se broj ni ma li du Êa ni. Pro da - je se sve i svaπ ta, od igle do lo ko mo ti ve, rek lo bi se. U kr - vi ovih lju di je tr go va nje i oni to zna ju ja ko do bro ra di ti. Ne u mor ni su u cjen ka nju i ako to mu nis te sklo ni ili u to - me vië ni traæ i te po moê od ne ko ga tko jest jer ni na jed nom ar ti klu ne ma ci je ne, ona je re zul tat va πe po god be s tr gov cem. Ve Êi - na tih du Êa na su skrom ni ali za to sve ban - ke i svi ho te li ima ju re pre zen ta tiv ni iz gled. Na rav no da su svi du Êa ni ot vo re nog ti pa i u njih ula zi te iz rav no s uli ce ili na njoj od - mah bu de te us luæ e ni. Sve mo gu ne ka ko prih va ti ti ali mes ni ce ot vo re no ga ti pa ni ka - ko mi se ne sviapple a ju?! Mu ha ma se me apple u tim mes ni ce sviapple a ju. Mu he u nji ma ra do traæe svo je mjes to bez po zi va, pa ih ota mo vlas - ni ci mes ni ca ne pres ta nim, mo no to nim ma - ha njem ru ku tje ra ju s ob je πe nih ko ma da me sa. Jed na od oso bi tos ti la ay oun ske ulië - ne po nu de su ta koapple er bri jaë ni ce i fri zer ske rad nje. Vra ta mo gu bi ti i ot vo re na ili zat - vo re na, ali je is pred ula za uvi jek ne ko li ko ob je πe nih ruë ni ka ko ji bi vas tre ba li pri vu - Êi svo jom Ëis to Êom (ili se sa mo suπe na sun cu, ni sam pi tao ni prov je ra vao?). 11

12 VJEÆBA Na slunj skom po li go nu Eu gen Kva ter nik odræa na vjeæ ba in spek ci je na te re nu ve za ne uz za bra nu nu kle ar nih po ku sa Meappleunarodni inspektori u akciji brzog djelovanja Ri jeë je o ci vil noj me apple u na rod noj sveo buh vat noj vjeæ bi in spek ci je u sklo pu Or ga ni za ci - je za sveo buh vat nu za bra nu nu kle ar nih po ku sa (CTBTO), Ëi ji je do ma Êin i suo r ga ni - za tor bi la na πa dræ a va, kon kret ni je Dræ av ni za vod za nu kle ar nu si gur nost. Cilj vjeæ be bio je uv jeæ ba va nje me apple u na rod nih in spek to ra ko ji Êe, ka da ugo vor o sveo buh vat noj za bra ni nu kle ar nih po ku sa ra ti fi ci ra i pre os ta lih de set ze ma lja pot pis ni ca, oba vlja ti in spek ci je ve za ne uz za bra nu nu kle ar nih po ku sa Andreja DE»AK, snimio Dubravko KOVA» Uraz dob lju od 15. do 22. srp nja na slunj skom je po li go - nu Eu gen Kva ter nik odræa - na vjeæ ba in spek ci je na te re nu. Ri - jeë je o ci vil noj me apple u na rod noj sveo buh vat noj vjeæ bi in spek ci je u sklo pu Or ga ni za ci je za sveo buh vat - nu za bra nu nu kle ar nih po ku sa (CTBTO), Ëi ji je do ma Êin i suo r ga - ni za tor bi la na πa dræ a va, kon kret ni - je Dræ av ni za vod za nu kle ar nu si - gur nost. Sa moj vjeæ bi na te re nu pret ho di le su pri pre me u Be Ëu, gdje su is pla ni ra ni ele men ti vjeæ be na ko joj je sud je lo va lo 40 oso ba iz 20 ze ma lja. Cilj vjeæ be bio je uv jeæ ba va nje me - appleu na rod nih in spek to ra ko ji Êe, ka da ugo vor o sveo buh vat noj za bra ni nu - kle ar nih po ku sa ra ti fi ci ra i pre os ta lih de set ze ma lja pot pis ni ca, oba vlja ti in - spek ci je ve za ne uz za bra nu nu kle ar - nih po ku sa. Tre ba na po me nu ti ka ko spo me nu ti ugo vor joπ ni je stu pio na sna gu, a uv jet za to je da ga ra ti fi ci ra - Or ga ni za to ri i predstav ni ci CTBTO vjeæ be odræ a li su kon fe - ren ci ju za no vi - na re po jaπ nja va - ju Êi ka ko je ov - dje ri jeë o ci vil - noj me apple u na rod - noj vjeæ bi lo gis - tië ke na ra vi u kojoj bu du Êi in - spek to ri uv jeæ ba - va ju pos tav lja nje kam pa u ote æa - nim uv je ti ma te ak ci je br zog dje - lo va nja ju 44 dræ a ve pot pis ni ce. Re pu bli ka Hr vat ska is ti je ugo vor pot pi sa la 2001., a veê sli je de Êe go di ne (2002.) Hr vat ski ga je sa bor ra ti fi ci rao. In spek ci ja na te re nu Sce na rij za te ren ski dio sas tav ljen je u rea lis tië nim ok vi ri ma, da kle u skla du s ugo vo rom i uz pret pos tav - ku da se u jed noj zem lji, pot pis ni ci ugo vo ra, oba vio nu kle ar ni po kus. Su dio ni ci - in spek to ri iza bra ni su u skla du sa svo jim spe ci ja lis tië kim zna nji ma, a nji hov se rad sas to jao od sli je de Êeg: do bi va nje i us va ja nje in for ma ci ja o zem lji u ko joj se pro - vo di in spek ci ja, oba vlja nje pri pre ma ve za nih uz pre gled ka ra ta te re na, mo gu Êa lo gis tië ka pot po ra zem lje do ma Êi na, prov je ra do las ka opre me (la bo ra to rij, opre ma, us pos ta va ba ze vjeæ be, me di cin ski tim itd.). Us tro je - na je glav na sku pi na te Ëe ti ri spe ci - ja li zi ra ne sku pi ne - za teh nië ka pi - ta nja, ko mu ni ka ci je, ana li ze i geo fi - zi ku. Na kon oba vlje nih pri pre ma, pris tu pi lo se sa mom ra du: pos tav lja - nju kam pa su dio ni ka vjeæ be, te os - po sob lja va nju sve po treb ne apa ra tu - re za oba vlja nje za cr ta nog pos la. Ia - ko su u vjeæ bi sud je lo va li znan stve - ni ci, oni su se na te ren skom di je lu po ka za li vr lo spo sob nim te u krat - kom ro ku oba vi li za da Êu i ofor mi li te ren ski la bo ra to rij. U to me su ima li ne ma lu po moê hr vat ske voj - ske, ko ja je ti je kom Ëi ta ve vjeæ be ob na πa la pot por nu, lo gis tië ku ulo - gu. Ti je kom jed nog tjed na uv jeæ ba - va nja, su dio ni ci vjeæ be oba vi li su pos lo ve seiz mië ke de tek ci je i mje re - nja, zraë ne i ze ma lj ske mag ne to me - tri je, te su iz he li kop te ra tes ti ra li ob ser vi ra nje di gi tal nom ka me rom. Ono na πto je paæ nja su dio ni ka i nji ho vih vo di te lja bi la us mje re na bi - lo je uo Ëa va nje pro ble ma ko ji bi se po ja vi li u smis lu lo gis tië ke pot po re za in spek cij ski tim. Ta koapple er, oba - vlje nim su rad nja ma æe lje li do bi ti ne dvoj be ne do ka ze o to me je li se ili ni je na te re nu vjeæ be (te u bu - duê nos ti, bi lo gdje) do go di la nu kle - ar na eks plo zi ja. Poh va l je no hr vat sko do ma Êin stvo Na kon oba vlje nih za da Êa, or ga ni - za to ri i predstav ni ci CTBTO vjeæ be odræ a li su kon fe ren ci ju za no vi na re i po kaz nu vjeæ bu. Na spo me nu toj su kon fe ren ci ji bi li na zoë ni rav na telj Dræ av nog za vo da za nu kle ar nu si - gur nost Mat jaæ Prah, po moê nik mi - nis tri ce vanj skih pos lo va i eu rop skih in te gra ci ja Pjer imu no viê, di rek tor in spek ci je na te re nu CTBTO-a Bo ris Kvok, πef me to do lo π ke sek ci je u OSI sek to ru CTBTO-a Pa tric De - wez, te πef ope ra ci ja i tre nin ga u 12

13 Pos tav lja nje kam pa su dio ni ka vjeæ be, te os po sob lja va nje sve po treb ne apa ra tu re VJEÆBA OSI sek to ru CTBTO-a Mor de chai Me la mud. Po jaπ nja va ju Êi ka ko je ov dje ri jeë o ci vil noj me apple u na rod noj vjeæ bi lo - gis tië ke na ra vi, rav na telj Dræ av nog za vo da za nu ke lar nu si gur nost na - po me nuo je ka ko u njoj bu du Êi in - spek to ri uv jeæ ba va ju pos tav lja nje kam pa u ote æa nim uv je ti ma te ak - ci je br zog dje lo va nja. Rav na telj je ujed no is ko ris tio pri - go du za hva li ti MORH-u i OS RH na ve li kom do pri no su u im ple men ta ci ji ugo - vo ra o sveo buh vat noj za bra ni nu kle ar nih po ku sa, ko ji je joπ jed nom do ka zan i an gaæ ma nom u ovoj vjeæ bi. Prah je do dao ka ko vjeæ bu fi nan ci - ra CTBTO s oko eu ra. Bo ris Kvok iz lo æ io je krat ki po vi jes ni pres - jek CTBTO-a te is tak - nuo ka ko je kljuë ni cilj ovak vih te ren skih vjeæ bi uv jeæ ba va nje me to do lo gi je pra vo dob nog i ne dvo - smis le nog do ka zi va nja da se neg dje pro vo de nu kle ar ni po ku si. Di rek tor in spek ci je na te re nu ujed no je na - gla sio ka ko je in spek ci ja na te re nu vaæ an dio sus ta va ra ti fi ka ci je, oso bi - to ako se zna da na te me lju ugo vo ra sva ka dræ a va Ëla ni ca ima pra vo za - hti je va ti in spek ci ju na te re nu. Uz za hva lu Hr vat skoj, na or ga ni za ci ji te ulo zi ko ju je igra la i ko ju igra u kon - tek stu CTBTO-a, Kvok je zak lju Ëio ka ko je odræa na vjeæ ba kva li tet nih re zul ta ta, vaæ an seg ment raz vo ja dje lo va nja nji ho ve or ga ni za ci je. ef me to do lo π ke sek ci je na sa mom je po Ëet ku svo ga obra Êa nja poh va lio do ma Êi na, is tak nuv πi ka ko ovo li ku ko li Ëi nu pot po re i su rad nje od naj - vi πih dræ av nih in sti tu ci ja CTBTO joπ ni je imao. Pa tric De wez je ujed no na po me nuo ka ko je kljuë na stvar ove vjeæ be bi la lo gis ti ka, od nos no prov je ra spo sob nos ti trans por ti ra nja lju di i opre me, te prov je ra even tual - nih pro ble ma ko ji bi se u pro ved bi Oc je ne na zoë nih, su dio ni ka i or ga ni za to ra bi le su vr lo do bre, a spo me nu ta je mo guê nost i nas tav ka uv jeæ ba va nja na hr vat skom po li go nu na ve de no ga po ja vi li. Kao oso ba ko - ja je ti je kom Ëi ta vog tra ja nja vjeæ be bi la na te re nu, De wez je is tak nuo za do volj stvo ra dom i za la ga njem su dio ni ka, te is pu nje njem pos tav lje - nih cil je va. ef ope ra ci ja i tre nin ga po jas nio je vaæ nost raz vi ja nja me to - do lo gi je te ren ske in spek ci je i uv jeæ - ba va nja in spek to ra, u kon tek stu bu - duê nos ti ka da znan stve ni ci ne Êe svoj po sao oba vlja ti u ure du, veê di - ljem svi je ta gdje Êe bi ti poz va ni i po treb ni. Mor de chai Me la mud ujed no je is tak nuo ka ko je ono πto se tre nu taë no ra di raz vi ja nje tre - ning pro gra ma, u ko ji su ukl ju Ëe ni struënja ci iz raz li Ëi tih ze ma lja svi je - ta an gaæ i ra ni na sas tav lja nju tog eks pe ri men tal nog kur sa. StruËnja ci pri sut ni na ovoj vjeæ bi, po jas nio je Me la mud, pro la ze obu ku ko ja je za njih za miπ l je na, ali su ujed no poz - va ni i da ti ko men ta re i pri jed lo ge za una prj eapplee nje bu du Êeg ra da. Po moê - nik mi nis tri ce Pjer imu no viê, na sa mom je kra ju is tak nuo ka ko na πe do ma Êin stvo vjeæ bi do ka zu je po li tië ku na mje ru Hr vat ske da po du pre me apple u na rod - ne an ti pro li fe ra cij ske ak tiv nos ti. Na kon odræa ne press kon fe ren ci je, po ka zan je pri kaz naj - in te re santni jih di je lo - va vjeæ be. Upra vo me dij skim da nom, pri ve de na je kra ju me apple u na rod na sveo - buh vat na vjeæ ba in - spek ci je na te re nu. Oc je ne na zoë nih, su - dio ni ka i or ga ni za to ra bi le su i vr lo do bre, a spo me nu ta je mo guê - nost i nas tav ka uv jeæ ba va nja na hr - vat skom po li go nu. Za na πu je zem - lju - do ma Êi na ova vjeæ ba do ni je la naj ma nje dva po zi tiv na re zul ta ta. Pr vi su na la zi pro ve de ne in spek ci je ko ji su po ka za li da na po dru Ëju slunj skog po li go na ap so lut no ne ma ni kak vih one Ëiπ Êe nja. Dru gi re zul tat je kva li tet no oba vlje na i vi πe stru ko poh va lje na ulo ga do ma Êi na na πe zem lje, prih va Êa njem ko je je uëi njen joπ je dan u ni zu na po ra mje ro dav nih vla di nih ti je la da se Hr vat ska i na ovom po dru Ëju pre poz na kao ak tiv ni su dio nik me apple u na rod ne za jed ni ce i ze ma lja pred vod ni ca u re gi ji. 13

14 TRAGOM VA IH PITANJA Iz ko jeg raz lo ga ne ki Ëas ni ci pri je od las ka u mi si ju ISAF ni su na zoë ni pre du put noj obu ci? Pre ma Ëlan ku 18. Za ko na o sud je lo va nju pri pad ni ka Oruæ a nih sna ga Re pu bli ke Hr vat - ske, po li ci je, ci vil ne zaπ ti te te dræ av nih sluæ - be ni ka i na mjeπ te ni ka u mi rov nim ope ra ci ja - ma i dru gim ak tiv nos ti ma u ino zem stvu ("Na rod ne no vi ne" broj 33/02) u mi rov ne ope ra ci je i dru ge ak tiv nos ti u ino zem stvu mo gu se upu Êi va ti sa mo uv jeæ ba ni i pret - hod no pri prem lje ni pri pad ni ci Oruæ a nih sna - ga Re pu bli ke Hr vat ske. Pro gram nji ho ve pri pre me u ovlas ti je no si te lja za da Êe u ko - or di na ci ji s os ta lim mje ro dav nim us troj be - nim cje li na ma. Ko ju vrs tu obu ke dje lat nik tre ba zavr πi ti u svr hu pra vo dob ne i od go va - ra ju Êe pri pre me odre apple u je pri je sve ga, za da - Êa (duæ nost) ko ju Êe oba vlja ti. U do sa daπ - njoj prak si ko ris ti mo se svim ras po lo æ i vim obli ci ma pri pre ma za na ve de nu mi si ju u Hr - vat skoj i ino zem stvu te su svi Ëas ni ci do sa - da upu Êe ni u mi si ju u Af ga nis ta nu pro πli od go va ra ju Êu obu ku i pri pre mu. Ka ko ne pos to ji sa mo je dan oblik pri pre me (pre du - put na obu ka) veê je to skup raz li Ëi tih te Ëa - je va, se mi na ra, ra dio ni ca, te ren ske obu ke i sl. mis li mo da je to uni je lo za bu nu. Na ko ji na Ëin mo gu pro mi je ni ti VSSp oklop niπt va u VSSp vojne po li ci je? Iz pi ta nja se ne moæe zak lju Ëi ti za ko ju ka - te go ri ju oso be je pos tav ljen upit (Ëas nik, do Ëas nik, vojnik; dje lat ni ili pri Ëuv ni, od nos - no roë ni sas tav), ali VSSp vojno-po li cij ska je sa mo u ka te go ri ji vojni ka u sklo pu ro da "Pje πa πt vo" brojëa na oz na ka 11107, pa pre ma to me odre apple u je se na kra ju obu ke za tu spe ci jal nost. U skla du s tim za vojni ke, Ëas ni ke i do Ëas - ni ke ras po re applee ne na us troj be na mjes ta "ovla π te ne sluæ be ne oso be vojne po li ci je" po zavr πet ku os po sob lja va nja na te me lju Ëlan ka 72. Pra vil ni ka o dje lo kru gu ra da, duæ nos ti - ma i ovlas ti ma pri pad ni ka vojne po li ci je, uz nje gov osob ni VSSp do da je se oz na ka (npr: ). Pos to ji li po tre ba sus ta va za VSSp vojne po li ci je, po pu na se moæe oba vi ti s dje lat ni ci - ma ko ji za do vo lja va ju sve uv je te, a ujed no po treb na je pi sa na su glas nost po ten ci jal nog dje lat ni ka. 14 PERSONALNA SLUÆBA MORH-a Svo je upi te moæ e te sla ti na hr voj ili na fax: 01/ OSRH Srpanj u plamenu Ia ko je od naj va tre ni je se zo ne trend nas tan ka po æa ra na ja - dran skom pri o ba lju i oto ci ma bio u opa da nju Ëi ni se da Êe ove pro tu - po æ ar ne se zo ne veê u srp nju broj po æa ra u ko ji ma su an gaæ i ra ne pro tu po æ ar ne na mjen ski or ga ni zi ra ne sna ge OS RH do seg nu ti ukup ni broj an gaæ i ra nja pro πle go di ne. Nai me do sre di ne srp nja, toë ni je 19. srp nja, pre ma po da ci ma ko ji ma ras po la - æ e mo, sna ge OS RH bi le su an gaæ i ra ne u ga πe nju 47 po æa ra u ko ji ma je ukup no bi lo opo æa re no oko 2921 hek ta ra povr πi ne. U ve Êi ni po æa ra u ga πe nju su sud je - lo va li ca na dai ri, a naj ve Êi op se gom i bro jem an gaæ i ra nih sna ga za re da li su od 16. srpnja ka da je gor je lo na se dam mjes ta. Nai me tra va, nis ko ras li nje i bo ro - vi na gor je le su u Bi li ca ma kod ibe ni ka gdje su se ga si te lji ma iz zra ka pri druæ - i li i oni iz kop ne nih sna ga, pa su po tom us li je di la dva ve li ka po æa ra kod Dr ni πa i Mil je va ca ti je kom ko jeg su ga si te lji os ta li de æu ra ti i ti je kom no Êi te na oto ku Pa gu i Koπ l ju nu gdje je u sva kom iz gor je lo 900 hek ta ra ras li nja pri je no πto su ga si te lji po æar us pje li uga si ti ili sta vi ti pod nad zor. Dva da na kas ni je 18. srp nja broj po æa ra se po peo na πest, a naj opas ni ji je bio onaj iz nad Pe ru πi Êa jer je opo - æa re no po dru Ëje bi lo mi ni ra no, te dan kas ni je u Kis ta njama gdje je iz gor je lo oko 300 hek ta ra hras to ve i gra bo ve πu me. Kop ne ne pro tu po æ ar ne sna ge bi le su an gaæ i ra ne u ga πe nju ukup - no pet po æa ra, a zraë ne su osim ga πe nja ca na dai ri ma i Air trac to ri ma oba vi le i dva pre vo - æe nja va tro ga sa ca na otok Æut u na cio nal nom par ku Kor na ti. Ci vil nim ga si te lji ma je uz pri - pad ni ke PP NOS-a u po æa ru ko ji je buk nuo na do mak Pu le pris ko Ëi lo i 200 vojni ka iz vojar ne Mu zil. Iz do sad spo - me nu tog, a i ako se nas ta vi ova ko vru Êe i sun Ëa no raz dob - lje oëe ku je se da Êe ove se zo ne ga si te lji ima ti pri lië no na por no lje to, no Ëi nje ni ca je da su iz se zo ne u se zo nu sve bo lje or ga ni zi ra ni i ko or di ni ra ni i da je za sad si tua ci ja pod kon tro lom. Ina - Ëe na mjen ski or ga ni zi ra ne sna ge OS RH ko je se po po tre bi ukl ju Ëu ju u ga πe nje uz ci vil ne va tro gas ne pos troj be, us tro je ne su u sve tri gra ne oruæ a nih sna ga. PP NOS HKoV-a raz mjeπ te ne su na Ëe ti ri lo ka ci je i to Pu li, epu ri na ma, Di vu lja ma i Plo Ëa ma, a sva ki NOS bro ji po 120 pri pad ni ka πto je ukup no 480 lju di. PP NOS HRZ-a bro ji ukup no 93 pri pad ni ka, raz mjeπ te ni su na tri lo ka ci je i na ras - po la ga nju ima ju 4 ca na dai ra, 4 he li kop te ra MI8-MTV, je dan Air trac tor, te po je - dan Bell-206 i PC-9 pi la tus za iz viapple a nje i nad zor po dru Ëja. Sna ge HRM-a Ëi ja je pri mar na na mje na u ovim ak tiv nos ti ma pre vo æe nje sna ga i sredsta va do po æa ri - π ta i op skr ba vo dom na ras po la ga - nju ima ju tri bro da i bro je ukup no 34 pri pad ni ka. Nji hov raz mjeπ taj pok ri va ci je lu ja dran sku oba lu, a od do ja ve do kre ta nja na ga πe nje zraë ne sna ge sprem ne su za pet na - e se tak mi nu ta. Sve to pot vrapple u je Ëi - nje ni cu ka ko su vojne sna ge nezamjenjiva po moê u ovak vim iz van - red nim za da Êa ma i ka ko je br zi na re ak ci je za pra vo naj ve Êa pred nost da Êe po æar bi ti uga πen od mah u za Ëet ku ili da se ne Êe pro πi ri ti na ve li ku povr πi nu. V.PIN TA RIΔ

15 Otkriveno spomen-obiljeæje u Starim Jankovcima OSRH snimila Marija ALVIR snimila Marija ALVIR Na mjes nom grob lju u Sta rim Jan - kov ci ma 13. srp nja ot kri ve no je spo - men-obi lje æ je na mjes tu ma sov ne grob ni ce iz Do mo vin skog ra ta, u spo men na osam ci vi la po gub lje nih i go di ne u ve li kos rp skoj agre si ji na Re pu bli ku Hr vat sku. Spo me nik su ot kri le pot pred sjed - ni ca Vla de Ja dran ka Ko sor i mjeπ - tan ka Vlat ka Mar ko viê, Ëi ji su ro di - te lji te brat i ba ka iden ti fi ci ra ni me - appleu os me ro ubi je nih ci vi la. Sve ært ve bi le su mjeπ ta ni Sta rih Jan ko va ca, a nji ho vi pos mrt ni os ta ci eks hu mi ra ni su iz dvi je ma sov ne i jed ne po je di - naë ne grob ni ce ot kri ve ne na lo kal - nom grob lju. "Ovo zlod je lo je za sva ku osu du, a kaz na je dos ti æ na - i ljud ska, i Boæ - ja", po ru Ëio je izas - la nik Pred sjed ni ka Re pu bli ke te MORH-a i OS RH-a, za pov jed nik 3. kor - pu sa HKoV-a bri - gad ni ge ne ral Zvon - ko Pe ter nel. Pris je - Êaj uêi se ne ta ko dav ne krva ve hr vat - ske rat ne pro π los ti, ujed no je pod sje tio na da ne po no sa i sla ve te je na kra ju zak lju Ëio da, uz duæ an pi je tet pre ma svim hr vat skim ær tva ma, moæ e mo bi ti po nos ni na hr - vat sku voj sku ko ja je ujed no ja mac na πe si gur ne bu duê nos ti. Mi nis tri ca obi te lji, bra ni te lja i me apple u ge ne ra cij - ske so li dar nos ti Ja dran ka Ko sor po - seb no je is tak nu la Ëi nje ni cu da je ri - jeë o ci vil nim ær tva ma, upo zo riv πi na ka rak ter ve li kos rp ske agre si je na Hr vat sku, te je ujed no iz ra zi la na du da se ta kav zlo Ëin vi πe ni ka da ne Êe po no vi ti, kao i æe lju da Êe svi kriv ci za po Ëi nje ni zlo Ëin i od go va ra ti. Pod - sje Êaj uêi da Hr vat ska tra ga za joπ 1131 bra ni te ljem i ci vi lom te na po - mi nju Êi da su do sad ot kri ve ne 143 ma sov ne i broj ne po je di naë ne grob - ni ce, na kra ju je po ru Ëi la da Hr vat - ska ni ka da ne smi je do pus ti ti na me - PoËast ærtvama odao je izas la nik Pred sjed ni ka Re pu bli ke te MORH-a i OS RH-a, za pov jed nik 3. kor pu sa HKoV-a bri gad ni ge ne ral Zvon ko Pe ter nel ta nje ko lek tiv nog za bo ra va i mi je nja - nje po vi jes nih Ëi nje ni ca. Pri god nim go vo ri ma okup lje ni ma su se obra ti li i vu ko var sko- -sri jem ski æu pan Bo - æo Ga liê te na Ëel nik op Êi ne Sta ri Jan kov ci Ivo Lo ziê, a mo lit vu za sve ært ve pred vo dio je vin ko vaë ki de kan Ta di ja Pra njiê u za jed niπt vu s vojnim ka pe la nom Aloj zom Ko va Ëe kom i mjes nim æup ni kom, te su ujed no bla - go slo vi li ot kri ve no spo men-obi lje æ je. Po la ga njem vi je na ca i palje njem svi - je Êa po Ëast ær tva ma oda li su Ëla no vi dræ av nih te æu pa nij skih i lo kal nih izas lan sta va, kao i predstav ni ci bra - ni telj skih i dru gih stra dal nië kih udru ga. RE PUB LI KA HR VAT SKA MI NIS TAR STVO OB RA NE UPRAVA ZA LJUD SKE RE SUR SE raspisuje: INTERNI NA TJE»AJ Za VI. na raπ taj vojno-di plo mat ske iz obraz be Uv je ti za dje lat ne vojne oso be: VSS Ëin: sat nik-bri ga dir zavr πe na na pred na Ëas nië ka iz obraz ba zna nje en gles kog je zi ka (naj ma nje 65% ALCPT ili STA NAG 1111) poz na va nje MS of fi ce pro gram skog pa ke ta mi ni mal na oc je na - is ti Ëe se. Uv je ti za dræ av ne sluæ be ni ke: VSS zna nje en gles kog je zi ka (naj ma nje ALCPT ili STA NAG 1111) po lo æen dræ av ni struë ni is pit poz na va nje MS of fi ce pro gram skog pa ke ta mi ni mal na oc je na - us pje πan. Pred viapple e ni po Ëe tak iz obraz be je si je Ëanj Nas ta va tra je tri mje se ca i iz vo di se na HVU-u "Pe tar Zrins ki" Za greb. Pri ja ve s do ka zi ma o is pu nja va nju uv je ta po - treb no je dos ta vi ti do 31. ko lo vo za u Upra vu za ljud ske re sur se, Per so nal na sluæ ba - Od jel iz obraz be, pre ko svo jih us troj be nih cje - li na na Tis ka ni ci PKI-1. 15

16 TE»AJ Me apple u na rod ni te Ëaj nas tav ni ka en gles kog je zi ka u Ra kit ju ARKA - nastavak sustavne izobrazbe Pre ma pro jek tu AR KA, pro gram iz obraz be nas tav - ni ka men to ra tra je 12 mje se ci i Ëi ni ga ci klus od pet mo du la. Sva ki od tih mo du la ukl ju Ëu je dva mje se ca ra da (Ëi ta nje struë ne li te ra tu re, pro vo apple e nje ra dio ni ca i te Ëa je va, op ser va ci je, pi sa nja ra do va). RH je do sad u pro jek tu sud je lo va la s pet su dio ni ka Milenka PERVAN STIPIΔ Usu rad nji Sre diπ ta za me apple u na - rod ne vojne ope ra ci je, PEP-a Bri tan skog sav je ta i SJ Ka- ta ri na Zrins ka od 17. do 21. srp nja u Ra kit ju je odræan me apple u na rod ni te Ëaj nas tav ni ka en gles kog je zi ka iz Te ren ce Brad ley, ko or di na tor obu ke men to ra Do la zim iz Ve li ke Bri ta ni je i ra dim pri bri tan skom ve le pos lan stvu u zem lja ma re gi je. VeÊ du go sam an gaæ i ran u PEP-u, Ëi ji je cilj od os ni va nja pro jek ta os - po so bi ti zem lje ko je su tek uπ le u NA TO ili Êe to ubr zo uëi ni ti da pos ta nu in ter o - pe ra bil ne u en gles kom je zi ku. Os no va li smo pro jekt AR KA jer je vaæ no osi gu ra ti da ste Ëe na zna nja i struë nost ne pro pad - nu. Za iz bor RH kao do ma Êi na ovog te Ëa - ja po klo pi lo se ne ko li ko do brih fak to ra: od to ga da su va πe dvi je iz vrs ne pro fe so - ri ce stal ne Ëla ni ce AR KE ti ma do iz vrs ne lo gis tië ke pot po re ko ja nam je ov dje pruæ e na. na cio nal nih vojnih us ta no va za zva - nje men to ra. Iz obraz ba nas tav ni ka/ /men to ra tre ne ra cilj je pro jek ta AR - KA ko ji je pod ok ril jem Pea ce ke e - ping En glish Pro jek ta (PEP). Ka ko je PEP zavr πio svo je dje lo va nje u RH (po Ëeo je 1995.), a ubr zo Êe se PE TER HAR TE, pre da vaë/tre ner Unu tar Bri tan skog sav je ta ra dim kao PEP me na dæer za Gru zi ju. An gaæ i ran sam i kao pre da vaë/tre ner u pro jek tu AR KA. Mo ji ko le ge pre da va Ëi do la ze iz Slo vaë ke, Ma ke do ni je, Lat vi je i V. Bri ta ni je. Cilj AR - KE je pro πi ri ti broj men to ra,ko ji Êe uv jeæ - ba va ti nas tav ni ke ka ko naj us pjeπ ni je ra di - ti s po laz ni ci ma. Uv je ti odræ a va nja ovog te Ëa ja su na vi so koj ra zi ni. zat vo ri ti i pro jek ti u ve Êi ni ze ma lja ko je su ne tom uπ le u NA TO ili su vr - lo bli zu ulas ku, tre ba lo je osi gu ra ti nas ta vak sus tav ne iz obraz be nas tav - ni ka en gles kog je zi ka, uz os la nja nje na vlas ti te re sur se i struë nost ko ja veê pos to ji. Zbog to ga je u stu de no - me os miπ l jen pro jekt AR KA. Ime je do bio po na zi vu ho te la u Skop ju gdje se sas tao or ga ni za cij ski tim, ko ji iz me appleu os ta log, Ëi ne i dvi je hr vat ske predstav ni ce, Ma ri ja na Vu - ËiÊ -PeÊ nik i Na ta li ja An dra ko viê - -Kos ta nje vac, pro fe so ri ce en gles kog je zi ka iz SJ Ka ta ri na Zrins ka. Pre ma pro jek tu AR KA, pro gram iz o braz be nas tav ni ka men to ra tra je 12 mje se ci i Ëi ni ga ci klus od pet mo du la. Mo du li 1 3 i 5 iz vo de se u in sti tu ci ja ma u ko ji ma nas tav ni ci iz odre applee nih ze ma lja ra de. Sva ki od KIN GA MAHR, po laz ni ca iz Maapple ar ske Ra dim veê Ëe ti ri go di ne u je zië nom cen - tru maapple ar skog mi nis tar stva obra ne. Za raz li ku od dru gih te Ëa je va gdje po laz ni ci sa mo pri ma ju in for ma ci ju, ov dje je druk - Ëi ja di na mi ka jer po laz nik pre u zi ma nad - zor nad svo jim raz vo jem. Te Ëaj Êe mi uve li ke po mo Êi jer pruæa no vi uvid pris tu - pu pro fe sio nal nog usavr πa va nja pro fe so ra stra nih je zi ka. tih mo du la ukl ju Ëu je dva mje se ca ra da (Ëi ta nje struë ne li te ra tu re, pro - vo apple e nje ra dio ni ca i te Ëa je va, op ser - va ci je, pi sa nja ra do va). Mo du li 2 i 4 su re zi den ci jal ni, πto zna Ëi da se svi su dio ni ci pro gra ma na la ze na jed - nom mjes tu te sud je lu ju u za jed nië - kim ra dio ni ca ma i pre da va nji ma na ko ji ma se pro vo di raπë lam ba ra da u pret hod nom mo du lu te pri pre ma za sa mos ta lan rad u sli je de Êem mo du - lu. Na kra ju pro gra ma po laz ni ci su duæ ni pre da ti port fo lio sa svo jim ra - SHQI PO NJE DAU TAJ, po laz ni ca iz Al ba ni je U Al ba ni ji ra dim kao vo di te lji ca Cen tra stra nih je zi ka na Vojnoj aka de mi ji. Ovak - vo struë no usavr πa va nje pro π lo je Ëe tve - ro pri pad ni ka iz mo je zem lje ta ko da Êu mo Êi sas ta vi ti sku pi nu ko ja Êe ra di ti na dalj njem usavr πa va nju nas tav ni ka en - gles kog je zi ka u me to di ci nas ta ve. do vi ma ti je kom pro gra ma te zavr π ni rad, ko ji je vr lo zah tje van. Do sad su ta kav ci klus iz obraz be pro πla dva na raπ ta ja, i to 26 po laz ni ka iz 20 ze - ma lja ko je je po du Ëa valo 7 tre ne ra. Tre Êi ci klus, mo dul 2, o ko jem je ov - dje ri jeë, odræ ao se pr vi put u Hr - vat skoj, i u tom pro gra mu obu ke sud je lo va lo je 14 po laz ni ka iz ne ko - li ko ze ma lja ko je su u sus ta vu PEPa. RH je do sad u pro jek tu sud je lo - va la s pet su dio ni ka. Osim veê spo - me nu tih pro fe so ri ca ko je su sud je - lo va le u sa mom stva ra nju pro jek ta i bi le pre da va Ëi/tre ne ri, u pro jek tu su joπ na ovom 3. ci klu su pro fe so ri ce Su za na»eëuk i Mir ja na Ro gu l jiê, a prof. Mar ti na Ale riê u zavr π noj je fa zi 2. ci klu sa, i na ovom te Ëa ju je u ulo zi or ga ni za to ra. Zad njeg da na ovog te Ëa ja pos je ti li smo SMVO u Ra kit ju i za bil je æ i li doj mo ve dvo je po laz ni ka 3. ci klu sa, mo du la 2, jed - nog od Ëe ti ri men to ra pre da va Ëa kao i sa mog ko or di na to ra obu ke nas tav ni ka en gles kog je zi ka unu tar PEP-a i idej nog za Ëet ni ka AR KE Te - ren cea Brad le ya. 16

17 Hrvatski vojnici otputovali na vojnu vjeæ bu u SAD Iz za gre baë ke zraë ne lu ke Ple so 14. srp nja ot pu to va la je sku pi na pri pad - ni ka Hr vat ske kop ne ne voj ske na bi - la te ral nu vojnu vjeæ bu "CRO MINN 06" u Min ne so tu u Sje di nje ne Ame - rië ke Dræ a ve. Ti je kom kon ti nui ra ne us pjeπ ne su - rad nje hr vat skih vojni ka na ne dav no odræa noj vojnoj vjeæ bi u lip nju ove go di ne na vojnom po li go nu OS RH "Ga πin ci" ne da le ko od ako va, s pri - pad ni ci ma Oruæ a nih sna ga Sje di nje - nih Ame rië kih Dræ a va nas tav lje na je su rad nja uv jeæ ba va nja vojni ka u Sre - diπ tu za obu ku Na cio nal ne gar de Min ne so te u "Camp Ri pley" pri Ëe mu ak tiv no sud je lu ju i na πi vojni ci pje πa - πt va. Na vjeæ bu je upu Êen je dan vod pje πa πt va od 30 vojni ka uz Ëas ni ka za od no se s jav noπ Êu kao i Ëas ni ka za ve zu a oni su iz sas ta va 3. kor pu sa Hr vat ske kop ne ne voj ske; za pov jed - nik vo da iz 353. Vos kao i je dan do - Ëas nik i dvi je de se ti ne vojni ka pje πa - πt va iz 3. gar dij ske oklop no-me ha ni - zi ra ne bri ga de kao i jed na de se ti na vojni ka i Ëas ni ka za ve zu iz sas ta va 2. gar dij ske bri ga de "Grom" iz Pe tri nje. Vjeæ ba Êe tra ja ti od 14. do 31. srp - nja ove go di ne. Tro π ko ve pu to va nja, smjeπ ta ja i pre hra ne kao i nov Ëa ne mo ti va cij ske pot po re (za vojni ke) te pok ri va nje os ta lih tro π ko va bo rav ka u ci je los ti sno se Oruæ a ne sna ge Sje di - nje nih Ame rië kih Dræ a va. Cilj vjeæ be je do pri nos us pos ta vi mi - OSRH ra, sta bil nog i mir nog ok ruæ e nja na re gio nal nom i glo bal nom pla nu, za - jed nië kim uv jeæ ba va njem pje πaë kih vo do va raz li Ëi tih voj ski uz pro mi ca - nje me apple u dræ av ne su rad nje. Na voj - nim se vjeæ ba ma pos ti æu kva li tet ni ji re zul ta ti i raz mje na is kust va u svla - da va nju vojne obu ke i iz obraz be vojni ka, uz pri la god bu iz grad nje stan dar da i sus ta va me apple u sob nog pov je re nja kroz do pri nos raz vi ja nja part ner stva i usavr πa va njem si gur - nos nih mje ra u bor bi pro tiv me apple u - dræ av nog te ro riz ma. Vod pje πa πt va Hr vat ske kop ne ne voj ske na zdruæ e nu vjeæ bu "CRO - MINN 06" u ko joj sud je lu ju na πi vojni ci s ame rië kim vojni ci ma is pra - ti li su na Ëel nik sto æe ra Za pov jed niπt - va Hr vat ske kop ne ne voj ske bri gad ni ge ne ral Sla ven Zdi lar iz Kar lov ca te za pov jed nik 3. kor pu sa Hr vat ske kop ne ne voj ske iz Osi je ka bri gad ni ge ne ral Zvon ko Pe ter nel. Uz njih je is pra Êa ju na zo Ëio i za pov jed nik 2. gar dij ske bri ga de "Grom" iz Pe tri nje, bri ga dir Bran ko Pre dra go viê i pr vi do Ëas nik ZHKoV-a, Ëas nië ki na mjes - nik Ma ri jan Bo go viê. Na kon Ëe ki ra - nja put nih ka ra ta te pre da je nuæ ne osob ne prt lja ge za zra ko plov i po las - ka u ca rin sku zo nu zraë ne lu ke, na - πim se vojni ci ma pri god nim ri je Ëi ma i Ëes tit ka ma obra tio bri gad ni ge ne ral Slave n Zdi lar. I. MA TO E VIΔ snimio I. MATO EVIΔ RE PUB LI KA HR VAT SKA MI NIS TAR STVO OB RA NE UPRAVA ZA LJUD SKE RE SUR SE PERSONALNA SLUÆBA raspisuje: INTERNI NA TJE»AJ ZA ODA BIR KAN DI DA TA ZA VOJNO DI PLO MAT SKE DUÆ NOS TI 1. vojni izas la nik u Re pu bli ci Fran cus koj uv je ti: - osob ni Ëin: pu kov nik - bri ga dir - VSS - po seb na vojna zna nja - fran cus ki je zik STA NAG go di na rad nog staæa 2. po moê nik vojnog izas la ni ka u SAD-u uv je ti: - osob ni Ëin: sat nik - boj nik - VSS - po seb na vojna zna nja - en gles ki je zik STA NAG go di na rad nog staæa 3. po moê nik vojnog izas la ni ka u SR Nje maë koj uv je ti: - osob ni Ëin: sat nik - boj nik - VSS po seb na vojna zna nja - nje maë ki je zik STA NAG go di na rad nog staæa 4. vi πi struë ni sav jet nik u mi si ji RH pri EU u Bru xel le su uv je ti: - VSS - en gles ki je zik STA NAG go di na rad nog staæa Po seb na struë na zna nja po æe lj na kod oda bi ra kan di da ta pod red nim bro jem 1., 2. i 3: Vojno-di plo mat ska πko la MORH-a Di plo mat ska aka de mi ja MVPEI-a me apple u na rod ni te Ëa je vi iz po dru Ëja di plo ma ci je rad no is kust vo na pos lo vi ma me apple u na rod ne obram be ne su rad nje en gles ki je zik 2222 (za zem lje u ko ji ma en - gles ki ni je sluæ be ni je zik). Od la zak na na ve de ne duæ nos ti pred viapplea se ti - je kom 2007., a na kon oda bi ra kan di da ta oni mo ra ju bi ti sprem ni sa svo jom obi te lji pro ves ti na sluæ bi u ino zem stvu oko 4 go di ne. Pri ja ve s do ka zi ma za is pu nja va nje na ve de nih uv je ta za in te re si ra ni kan di da ti iz us troj stve nih cje li na MORH-a mo gu dos ta vi ti na adre su: Mi nis tar stvo obra ne RH Upra va za ljud ske re sur se Per so nal na sluæ ba Stan Ëi Êe va Za greb Za in te re si ra ni kan di da ti iz us troj stve nih cje li na GSOS-a RH pri ja ve s do ka zi ma mo gu dos ta vi ti na adre su: Glav ni sto æer OS RH Per so nal na upra va Bau e ro va Za greb Rok za pod no πe nje pri ja ve je 31. ko lo vo za Za even tual ne upi te u sve zi s nat je Ëa jem obra ti te se na te le fon 01/

18 NOVOSTI IZ VOJNE TEHNIKE Detekcijski sustav JBPDS AME RI» KA kop ne na voj ska (US Ar my) sklo pi la je s tvrt kom Ge ne - ral Dy na mics Ar ma ment and Tech - ni cal Pro ducts (GDATP) ugo vor vri - je dan 45 mi li ju na USD o pro da ji de tek cij skog ure apple a ja za bio lo π ke agense. Ri jeë je o sus ta vu Jo int Bio lo gi cal Point De tec tion Sys tems (JBPDS), sa mos tal nom in stru men tu ko ji moæe br zo ot kri ti i pre poz na ti vojne bio lo - π ke agense. Dos tu pan je u raz nim ina Ëi ca ma, pa se ta ko nu di kao pri - je nos ni, sta cio nar ni te ure apple aj za pos tav lja nje u raz na pri je voz na sredstva kao πto su au to mo bi li ili bro do vi. JBPDS je zdruæ e ni sus - tav i raz vi jen je ka ko bi za do vo l j io po tre be svih gra na ame rië kih oru - æ a nih sna ga. Na ba va no vih de tek cij skih ure apple a - ja ra zum ljiv je ko rak, oso bi to ako se ima u vi du sve ve Êa ori jen ta ci ja oruæ a nih sna ga na tzv. pos lo ve do - mo vin ske zaπ ti te. Te ro ris tië ke pri jet - nje ne obi la ze ni jed nu dræ a vu. Jed - na od zlo kob ni jih pri jet nji iz te ro ris - tië kog ar se na - la je upo ra ba bio lo π kog oruæ ja. Ia ko eks plo ziv i oruæ je i da lje pre vla da va ju u te ro ris tië kom ar se na lu (za to πto su glas ni i me dij ski za - nim lji vi), ne tre ba smet nu ti s uma stal nu mo guê nost upo ra be raz nih bio lo π - kih sredsta va. Ia ko za nji ho vu upo - ra bu tre ba ve Êa ra zi na zna nja i ope - ra tiv ne uv jeæ ba nos ti ne go za upo ra - bu npr. eks plo zi va to si gur no ne Êe spri je Ëi ti te ro ris te da po ku πa ju dje- lo va ti bio lo π ki. Tre ba na po me nu ti ka ko su mo gu - Êe pos lje di ce iz rav no ovis ne o upo - ra blje nom agensu, a kod onih naj - go rih mo gu bi ti vr lo ne u god ne. Oso bi to su ra nji vi gra do vi ko ji su zbog ve li ke gus to Êe sta nov niπt va i GDATP raz nih teh nië kih po ma ga la (kli mat - ski u re apple a ji, ven ti la cij ski sus ta vi, pod zem na æe ljez ni ca i slië no) u sva - kod nev nom æi vo tu po ten ci jal no vr lo os jet lji vi. U tak vim je hi po tet skim si tua ci ja - ma na pa da bio lo π kim agens ima naj - vaæ ni ja br za in ter ven ci ja, po naj pri je ot kri va nje i iden ti fi ka ci ja agensa ka ko bi se πto pri je pro ve le mje re zaπ ti te i suz bi ja nja, te is prav nog li - je Ëe nja stra da le po pu la ci je. M. PE TRO VIΔ Litva kupuje Spartane POT KRAJ lip nja lit van sko mi nis - tar stvo obra ne sklo pi lo je ugo vor s ta li jan skom tvrt kom Ale nia Ae ro - nau ti ca o kup nji 3 sred nja tak tië ka trans port na avio na C-27J Spar tan. No vo na bav lje nim avio ni ma za mi je - nit Êe se pos to je Êi trans port ni avio ni u lit van skom rat nom zra ko plov stvu, An to no vi An-26, a pr vi Spar tan tre - bao bi bi ti dos - tav ljen do kra - ja ove go di ne, dok Êe pre os - ta la dva bi li dos tav lje na rit - mom je dan avion ti je kom 2008., od nos - no go di - ne. Vri jed nost lit van ske na - ba ve no vih avio na je 75 mi li ju na eu ra. Kup nju no vih trans port nih avio na u lit van - skom rat nom zra ko plov stvu sma tra - ju pri rod nim i nuæ nim ko ra kom u opre ma nju svog zra ko plov stva, od - nos no za do vo lje nja svo jih po tre ba za tak tië kim trans por tom ljud stva i raz ne opre me po se bi ce iz van gra ni - ca Lit ve, na πto je sva ka ko ut je ca lo i lit van sko pri ma nje u NA TO za jed ni - cu ti je kom go di ne. Jed ne od te melj nih teh nië kih od li ka Spar ta na ko je su ut je ca le i na lit van ski oda bir su nje go va NA TO in ter o pe ra bil nost, od nos no nje go va suv re me na avio ni - ka, nje go ve STOL (Short Ta ke Off and Land) mo guê nos ti, kao i mo - guê nost po li je ta nja i sli je ta nja na sla bo pri prem lje ne pis te. Uz Lit vu, avio ne C-27J do sad su na ba vi le Ita li ja (12 avio na), GrË ka (12 plus 3), Bu gar ska (8 avio na), a uz to Spar tan je vr lo iz gle dan kan - di dat na ame rië kom JCA (Jo int Car - go Ai r craft) nat je Ëa ju, od nos no na ka nad skom SAR (Sea rch And Re - scue) nat je Ëa ju. Na ba vu Spar ta na ta koapple er raz ma tra ju Aus tra li ja, Ir ska, Sau dij ska Ara bi ja, Taj van, Ma le zi ja,»eπ ka, Ru munj ska i Slo vaë ka. I. SKENDEROVIΔ 18

19 NOVOSTI IZ VOJNE TEHNIKE Streljivo PELE NJE MA» KA tvrt ka Rhein me tall, od jel Waf fe Mu ni tion ko ji se ba vi iz - ra dom stre lji va, predsta vi la je no vo ten kov sko str e lji vo pri la goapple e no upo ra bi u mo der nom ope ra tiv nom ok ruæ e nju. Rhein me tall je u su rad nji s tvrt kom GE KE Tech no lo - gie po Ëeo raz vi ja ti no vo stre lji vo PE LE. PE LE je kra ti ca za Pe ne tra tor with En han ced La te ral Ef fect, a ri - jeë je o re la tiv no jef ti noj mo di fi ka ci - ji pos to je Êeg pro boj nog i vi πe nam - jen skog ten kov skog str je lji va. Upo ra ba ten ko va u mi rov nim i slië nim ope ra ci ja ma za hti je va mno - ge spe ci fië ne za da Êe kao πto je raz - dva ja nje su kob lje nih stra na, stva ra - nje zaπ ti Êe nih po dru Ëja i nad zor nih to Ëa ka. Ta ko su ten ko vi, ko ji su uvi - jek lo πe pro la zi li u ur ba nim po dru - Ëji ma zavr πi li baπ u nji ma. A pos to - je Êe stre lji vo ni je naj po god ni je za upo ra bu u ur ba nim uv je ti ma. Zbog ve li ke sna ge i ubo ji tos ti stva ra ve li ke ko la te ral ne πte te na ob jek ti ma. Za to no vo str je lji vo PE LE ne ma eks plo ziv no pu nje nje. Kad PE LE uda ri u cilj od vi - so kog se pri tis ka raz le ti po - seb no pu nje nje i stvo ri mno - go frag me na ta ko ji ra di jal no le te una o ko lo. No, ka ko ras - pad pro jek ti la ni je izaz van vi so ko e ner get skim eks plo zi - vom frag men ti br zo gu be ener gi ju i ne ma ju ve li ki do met. Ta ko se uëi nak ogra ni Ëa va na ma nji pros - tor i sma nju je ko la te ral na πte ta. Tvrt - ka na vo di ka ko je str je lji vo PE LE us - pjeπ no is pu ni lo pred viapple a nja u po gle - du pro boj nos ti i uëin ka na cil ju. No, naj bo lja je stvar sa stre lji vom PE LE to πto se pos to je Êe kla sië no stre lji vo moæe mo di fi ci ra ti u ina Ëi cu PE LE. Ta ko su tro π ko vi na ba ve no - Rhein me tall vog stre lji va pri la goapple e nog no vim ope ra tiv nim za da Êa ma bit no ni æi jer se ra bi veê pos to je Êe stre lji vo. PE LE je dos tu pan za stre lji vo ka li bra 120 i 105 mm. Ta ko su pok ri ve na dva te - melj na za pad na ten kov ska ka li bra, a ko ris ni ci di ljem svi je ta mo gu br zo i re la tiv no po volj no na ba vi ti stre lji - vo za no ve za da Êe. M. PE TRO VIΔ UH-145 pobjednik ameriëkog LUH natjeëaja EADS NA AME RI»KOM LUH (Light Uti li ty He li cop ter) nat je Ëa ju, ko ji je zak lju Ëen 30. lip nja, pob je du iz me - appleu pet nat je ca te lja od nio je he li - kop ter UH-145 ( ame ri ka ni zi ra na ina Ëi ca eu rop skog he li kop te ra EC145), ko ji su predstav lja le tvrt ke EADS North Ame ri ca i Eu ro cop ter. LUH nat je Ëaj pro ve den je u svr hu opre ma nja Ame rië ke kop ne ne voj - ske (US Ar my) i Ame rië ke na cio nal - ne gar de (Ar my Na tio nal Gua rd) la - kim vi πe nam jen skim he li kop te rom no ve ge ne ra ci je. Na te me lju pro ve - de nog nat je Ëa ja u idu Êem os mo go - diπ njem raz dob lju EADS North Ame ri ca i Eu ro cop ter ob ve za ni su dos ta vi ti 322 he li kop te ra ko ji ma se ka ne za mi je ni ti tre nu taë no ope ra - tiv ni he li kop te ri UH-1 i OH-58, a vri jed nost te na ba ve proc je nju je se na oko 3 mi li jar de ame rië kih do la ra. Glav ni ame rië ki part ner eu rop skim pob jed ni ci ma LUH nat je Ëa ja bit Êe ame rië ka tvrt ka Si kors ky Ai r craft Cor po ra tion. He li kop te ri Êe bi ti pro iz ve de ni i skla pa ni u Sje di nje nim Ame rië kim Dræ a va ma, te je u tu svr hu u Co - lum bu su (dræ a va Mis sis sip pi), pok - re nu ta pro iz vod na li ni ja s ko je bi u stu de nom ove go di ne tre bao bi ti pre dan pr vi UH-145. He li kop te re UH-145 po go ne dva tur bov ra til na mo to ra Ar riel 1E2, za Ëi ju je pro iz - vod nju 644 mo to ra za duæ e na tvrt ka Tur bo meca USA, sa sje diπ tem u tek - saπ kom gra du Grand Prai rie. I. SKEN DE RO VIΔ 19

20 NOVOSTI IZ VOJNE TEHNIKE Razvoj naprednih kamiona AME RI» KA kop ne na voj ska (US Ar my), od nos no nje zi no za pov jed - niπt vo za vo zi la i oruæ je TA COM, iza bra la je tvrt ku In ter na tio nal Mi li - ta ry and Go vern ment LLC (ko ja dje - lu je kao po druæ ni ca tvrt ke In ter na - tio nal Truck and En gi ne Corp.) te tvrt ku Lock heed Mar tin ko je bi tre - ba le na Ëi ni ti pro to tip no ve ge ne ra - ci je tak tië kog vi πe nam jen skog vo zi - la, pro gra ma poz na tog pod ime nom FTTS (Fu tu re Tac ti cal Truck Sys - tem). To bi no vo vo zi lo tre ba lo za - mi je ni ti pos to je Êa vo zi la raz nih vrs - ta i ti po va, ukl ju Ëu ju Êi i sve pri sut ni Hum vee. Ina Ëe, In ter na tio nal Truck and En - gi ne Corp. je u pos ljed njih ne ko li ko go di na po ja Ëao na zoë nost na træ iπ tu vojnih vo zi la i tre nu taë no ima ugo - vo re za dos ta vu oko vo zi la u vri jed nos ti ve Êoj od 1 mi li jar du USD. Uz dvi je oda bra ne tvrt ke u kon ku ren ci ji su bi le i tvrt ke AM Ge - ne ral Corp i Ste wart & Ste ven son ko je ni su oda bra ne. Iz bor Lock heed Mar ti na i In ter na tio nal Truck and En gi ne Corp ma lo je iz ne naapple e nje jer su tvrt ke ko je su is pa le ipak tra - di cio nal ni igra Ëi na po dru Ëju vojnih tak tië kih vo zi la. FTTS je pred viapple en kao za mje na za tri sku pi ne lo gis tië kih vo zi la ko je su da nas u sluæ bi. Tre bao bi za mi je - ni ti ka mio ne HEMTT, FMTS i la ko vo zi lo HMMWV (poz nat i kao Hum mer). Do la zit Êe u dva te melj - na obli ka, UV (Uti li ty Ve hi cle) i MSV (Ma ne ue ver Sus tain ment Ve - hi cle). Ina Ëi ca UV bit Êe u kon fi gu ra ci ji 4x4, no si vos ti 2730 kg, a ost va ri vat Êe mak si mal nu br zi nu ve Êu od 120 km/h i ima ti do bro ubr za nje. S pu - nim sprem ni kom go ri va mo Êi Êe pre va li ti oko 1400 km. Ina Ëi ca MSV pri ka za na je u po - gon skoj kon fi gu ra ci ji 8x8. No si vost In ter na tio nal Mi li ta ry and Go vern ment joj je 12 to na uz mo guê nost vu Ëe nja pri ko li ce od jed ne to ne. Imat Êe do - bre voz ne oso bi ne na te re nu pod pu nim op te re Êe njem, a u trans port - ni avion C-130 mo Êi Êe se ukr ca ti na to va ren πto Êe znat no ubr za ti dos - ta vu po trep πti na pos troj ba ma na te - re nu. M. PE TRO VIΔ Odgoappleeno porinuêe prvog ameriëkog ratnog obalnog broda PO RI NUΔE pr vog ame rië kog rat - nog bro da za pri o bal nu bor bu (LCS - Lit to ral Com bat Ship) USS Free - dom od goapple e no je za 16. ru jna ove go di ne, πto je ne znat no od pred vi - apple e nog ro ka. Iz vor bli zak bro do gra apple ev noj tvrt ki Lock heed Mar tin iz ja vio je ka ko je pr vot ni rok po ri nu Êa bio za ka zan za ko lo voz, no pro ble mi ko ji su se ja vi li pri dopremi ne kih di je lo va opre me pro du lji li su vri je me iz grad nje bro da i ti me nje go vo po ri nu Êe. Jed na ko ta ko, za Ëi ta vo vri je me grad nje no - vog rat nog bro da za pri o bal nu bor - bu ula ga li su se ve li ki na po ri ka ko ugra apple e na te æ i na bor be nih mo du la ne bi pre ma πi la pro jek ti ra ne vri jed - nos ti te je do sa da sa mo je dan ta kav mo dul is pu nio te cil ja ne zah tje ve. Pri li kom pro jek ti ra nja bro da u tvrt ki Lock heed Mar tin pred viapple e no je odre applee no po ve Êa nje ma se sa mog plo vi la s ob zi rom na iz ved be no sta - nje, no pre ma ne kim iz vo ri ma pri li - kom grad nje ugra apple e no je vi πe ma - te ri ja la πto bi mo glo do ves ti do mo - gu Êih pe na la zbog po ve Êa ne ma se plo vi la. Me apple u tim, po ve Êa nje ma se no vog rat nog pri o bal nog bro da do vo di ame rië ku mor na ri cu u po nov no raz - ma tra nje vr lo stro gih zah tje va za br - zi nom bro da iz nad 50 Ëvo ro va πto Êe ovom pro mje nom u te æ i ni bi ti um anje no is pod te gra ni ce. Ame rië ka rat na mor na ri ca tre nu - taë no raz ma tra grad nju 15 rat nih bro do va za pri o bal nu bor bu (LCS - Lit to ral Com bat Ship) od ko jih bi grad nja pr va Ëe ti ri bro da bi la po di - je lje na iz me appleu bro do gra apple ev nih tvrt - ki Loc keed Mar tin (pr vi i tre Êi brod) i Ge ne ral Dy na mics (dru gi i Ëe tvr ti brod). M. PTIΔ GR ÆELJ 20

21 NOVOSTI IZ VOJNE TEHNIKE Posljednja ispitivanja Sea Shadowa NA KON se dam go di na pro ve de - nih u ak tiv noj sluæ bi, ame rië ka mor na rië ka upra va Mi nis tar stva obra ne do di je li la je tvrt ki Lock heed Mar tin jed no go diπ nji ugo vor vri je - dan 1,1 mi li jun do la ra ka ko bi okon Ëa la eks pe ri men tal na tes ti ra - nja na is pit nom bro du Sea Sha dow IX-529 is tis ni ne 550 to na na kon Ëe - ga se oëe ku je po nov na de ak ti va ci ja bro da. Sea Sha dow je po ri nut go di - ne na kon πto je u taj nos ti iz gra apple en u su rad nji s upra vom za mor na rië ke sus ta ve (Na val Sea Sys tems Com - mand), DAR PA (De fen ce Ad van ced Re sea rch Pro jects Agen cy), LMSC (Lock heed Mis si les & Spa ce Com - pa ny) i ame rië kom mor na ri com Ëi ja je svr ha bi la is pi ti va nje znan stve nih i teh no lo π kih ino va ci ja u po dru Ëji - ma uprav lja nja bro dom, kon struk ci - je, po mor stve nos ti, au to ma ti za ci je i ma le za mjet lji vos ti te oc je nji va nje nji ho ve pri mje nji vos ti na bu du Êe rat ne bro do ve. Za nim lji vo je do da ti ka ko je trup bro da tzv. SWATH for - me (Small Wa ter Pla ne Area Twin Hull) ili dvo trup ni brod ma le povr - πi ne vod ne li ni je). Una toë broj nos ti teh no lo π kih no vi - na ugra apple e nih u brod i raz no vrs nim is pi ti va nji ma ko ja su pro ve de na, brod je ubr zo proz van Stealth Ship ili ne za mjet ni brod, poπ to je jav nos ti sva ka ko naj za nim lji vi ja zna Ëaj ka to ga bro da bi la nje go va vrlo ma la ra dars ka za mjet lji vost po - ve za na s nje go vim iz gle dom. Ve Êi - na tih no vih is pi ta nih teh no lo gi ja kas ni je su ugra apple e ne na AE GIS ra - za ra Ëe te na no vu ge ne ra ci ju DD(X) ra za ra Ëa. M. PTIΔ GR ÆELJ Tajvan razmatra kupnju 66 Falcona ZA TE GNU TOST u po li tië kim od - no si ma iz me appleu Taj va na i Ki ne ne iz - bje æ no ut je Ëe i na opre ma nje nji ho - vih oruæ a nih sna ga no vom opre - mom. Ta ko Taj van za idu Êu fis kal nu go di nu pla ni ra po ve Êa nje obram be - nog ud je la u dræ av nom pro ra Ëu nu, sa sa daπ njih 2,4% na 2,85%. U sklo - pu tog po ve Êa nja taj van sko mi nis - tar stvo obra ne, a u svr hu ja Ëa nja svo jih obram be nih po ten ci ja la, iz - me appleu os ta log pred la æe na ba vu 66 vi πe nam jes kih bor be nih avio na F- 16C/D Block 52, a vri jed nost te vr lo iz gled ne na ba ve proc je nju je se na oko 4 mi li jar de ame rië - kih do la ra. Uz kup nju no vih bor be nih avio na, pri jed log taj - van skog mi nis tar stva obra ne sad ræi i pri jed log na ba ve 8 pod mor ni ca s dizel skim po go - nom, 12 avio na P-3C za pro - tu pod mor nië ku bor bu, 8 bit ni - ca s PAC-III pro jek ti li ma, pro jek ti li zem lja - zrak za no ve taj van ske fre - ga te, te 30 bor be nih he li kop te ra AH-64 Apa che. Za to opre ma nje Taj van je u idu Êem raz dob lju od 6 do 8 go di na spre man iz dvo ji ti oko 6,15 mi li jar di ame rië kih do la ra. Na - mje ra da se na ba ve avio ni F-16C/D Block 52 je iz me appleu os ta log mo ti vi - ra na i Ëi nje ni com da su πan se da Taj van u idu Êih 10 do 15 go di na na - ba vi ne ki dru gi ame rië ki bor be ni avion no vi je ge ne ra ci je u od no su na Fa l con vr lo ma le. U slu Ëa ju rea li za ci je taj van ske kup - nje Fa l co na, vr lo je iz gled na teh nië - ka su rad nja iz me appleu Taj va na i SAD-a, u smis lu da bi se na Taj va nu pok re - nu la pro iz vod nja, skla pa nje i odræ a - va nje Pratt & Whit ney e vih mo to ra F100-PW za cje lo kup nu taj van sku flo tu πesna es ti ca. Taj van sko rat no zra ko plov stvo u svo joj flo ti ima iz me - appleu 70 i 80 bor be nih avio na F-5E/F Ti ger II, ko ji se u ope ra tiv noj upo ra bi na la ze vi πe od dva de set go di na i ko - je u idu Êem de se to go diπ njem raz - dob lju ka ni za mi je ni ti upra vo vi πe - nam jen skim bor be nim avio ni ma F-16C/D Block 52. Uz Ti ge re, taj van - sko rat no zra ko plov stvo ras po la æe i avio ni ma F-16A/B, AIDC F-CK-1A/B, te Mi ra gei ma 2000 ko je ta koapple er ka ni pos tup no po vu Êi iz ope ra tiv ne upo - ra be, po naj vi πe po ra di ve li kih tro π ko - va nji ho vog odræ a va nja. I. SKEN DE RO VIΔ 21

22 SVIJET Eu ro sa to ry Seminar o industrijskoj suradnji i offsetu Od 3. do 5. trav nja u Ma dri du je odræan dru gi po re du se mi nar o in dus trij skoj su rad nji i offse tu na po dru - Ëju obra ne. Pr vi se mi nar odræan je dvi je go di ne ra ni je u Sche ve nin ge nu u Ni zo zem skoj Vik tor KO LOV RAT Svr ha se mi na ra je raz mje na is - kus ta va i zna nja me appleu vla di nim or ga ni za ci ja ma o tre nu taë noj si tua ci ji i tren do vi ma u po li ti ci oko obram be ne in dus trij ske su rad nje. Do ma Êin sas tan ka, od nos no se mi - na ra, bi lo je πpa njol sko mi nis tar stvo obra ne - Upra va za in dus trij sku su - rad nju - Is de fe GE CO IN (Ge ren cia de Co pe ra cion In dus trial). Na zoë ni su bi li predstav ni ci 34 dræ a ve, od to - ga 23 eu rop ske, te predstav ni ci Eu - rop ske obram be ne agen ci je - EDA (Eu ro pe an De fen ce Agen cy) i OCCAR (Or ga ni sa tion Co njo in te de Coo pé ra tion en ma tiè re d Ar me ment) - or ga ni za ci je πest naj raz vi je ni jih eu - rop skih dræ a va (Fran cus ka, Nje maë - ka, Ita li ja, Ve li ka Bri ta ni ja, Bel gi ja i pa njol ska) na po dru Ëju obram be ne in dus tri je. Vaæ no je na po me nu ti da je se mi nar bio zat vo re nog ti pa, od nos no mo gli su sud je lo va ti sa mo predstav - ni ci mi nis tar sta va i vla di nih or ga ni - za ci ja pre ma po zi vu or ga ni za to ra, dok su predstav ni ci uglav nom πpa - njol skih tvrt ki obram be ne in dus tri je mo gli sud je lo va ti pr vi dan se mi na ra. Ti je kom tog da na odræa ne su pre - zen ta ci je po je di nih ze ma lja o za - kon skoj re gu la ti vi i do sa daπ njim is - kust vi ma na po dru Ëju offse ta i in - dus trij ske su rad nje na pro jek ti ma raz vo ja i pro iz vod nje na o ruæ a nja i vojne opre me (NVO). Au tor ovog tek sta na zoë ne je upoz nao s hr vat - skom re gu la ti vom pri mje ne offse ta i bu du Êim mo gu Êim pro jek ti ma u skladu sa Za ko nom o pro iz vod nji, re mon tu i pro me tu na o ruæ a nja i vojne opre me, te Na put ku o na Ëi nu i uv je ti ma pri mje ne offset pro gra - ma. Osim predstav ni ka eu rop skih dræ a va svo ju re gu la ti vu i is kust va iz ni je li su i predstav ni ci Iz rae la, Ma le zi je i Juæ no a frië ke Re pu bli ke. Ti je kom se mi na ra za nim lji va je bi - la i ras pra va ko ja se od no si la na in - di rekt ni offset. Nju je po tak nuo predstav nik ta li jan skog mi nis tar stva obra ne ko ji je tvr dio da bi se u skla - du s Ëlan kom 296 Spo ra zu ma o Eu - rop skoj uni ji, in di rekt ni offset tre bao od no si ti sa mo na tzv. de fen ce re la - ted (obram be ni) offset, a ne i na ci - vil ni offset. Ipak ve Êi na predstav ni - ka dru gih ze ma lja ni je se slo æ i la s tak vom kon sta ta ci jom s ob zi rom na to da sve zem lje ne ma ju jed na ko raz vi je nu in dus trij sku os no vu. Tekst u cijelosti proëitajte na: 22

23 VOJNA TEHNIKA Ruski piπtolji i revolveri RuËno streljaëko naoruæanje, kao πto su piπtolji i revolveri, praktiëno nikada nije predstavljalo vaæniji dio naoruæ - a nja ruskih oruæanih snaga i zbog toga su gotovo uvijek bili na samom dnu ljestvice proizvodnih prioriteta. S druge strane, Rusija je u proizvodnji naoruæanja dugo vremena zaostajala za razvijenim zapadnim zemljama (iako su uvijek imali vrlo darovitih proizvoappleaëa i konstruktora), pa je razumljivo da su u proizvodnji usvajani tipovi naoruæanja za koje su prvenstveno bile zainteresirane oruæane snage Marinko OGOREC Ve li ke rus ke tvor ni ce u Tu li i Ko vro vu po Ëe le su pro iz vo di ti oruæ je tek u de ve de se tim go di - na ma XIX. sto lje Êa, ali ne i piπ to lje ili re vol ve re, ko ji su sma tra ni uglav - nom eks klu ziv nim obi lje æ jem i osob nim oruæ jem Ëas ni ka - u pje πa - πt vu glav no oruæ je bi la je pu π ka, a u ko nji ci sa blja (po seb no je ra πi ren bio tip ko zaë ke sa blje zva ne πa π - ka ). S ob zi rom na to da su Ëas ni ci na bav lja li re vol ve re i piπ to lje uglav - nom iz ino zem stva, ni je bi lo oso bi te po tre be za vlas ti tom pro iz vod njom. Pre ok ret je nas tu pio na kon pos je ta ve li kog kne za Alek se ja SAD-u ko - jom pri li kom se upoz nao s re vol ve - ri ma Smith & We sson na pre la ma - nje i u prat nji Ëu ve nog Buf fa lo Bil la ko ris tio se tim oruæ jem u lo vu. Osim vlas ti tog is kust va, knez Alek sej se upoz nao s prak som i na - o ruæ a njem ame rië ke voj ske, br zo shva tio vri jed nost re vol ve ra u na o - ruæ a nju ko nji ce i do nio od lu ku o nje go vom uvoapple e nju kao ob vez nog na o ruæ a nja u taj rod voj ske uz tra - di cio nal nu sab lju i ka ra bin. Is to ta - ko, uo Ëio je pred nost opre ma nja Ëas ni ka je din stve nim ti pom osob - nog oruæ ja, πto je znat no po jed nos - tav ni lo lo gis ti ku i pro iz vod nju po - treb nog stre lji va. Re zul tat nje go vog pos je ta SAD-u bio je u ono vri jeme po sao sto lje Êa za Smith & We sson - na ru dæ ba za dos ta vu re vol ve ra jed no stru kog dje lo va nja u ka li bru.44 (10,67 mm) i nji ho vo uvoapple e nje u sluæ be nu upo - ra bu car ske voj ske. Pre ma to me, ri - jeë je o pr vom sluæ be nom re vol ve ru car ske Ru si je, ko ji se u nji ho ve oruæ a ne sna ge po Ëeo uvo di ti go di ne. Po ne kim au to ri ma, re vol ver Smith &We sson M 1869, po pu lar - no naz van S&W Rus sian (sli ka br. 1) sma tra se za jed nog od naj po uz - da ni jih teπ kih re vol ve ra na pre la - ma nje ika da na prav lje nih, a is to ta - ko kva li te tan je bio i me tak za taj re vol ver ko ji je do bio na ziv.44 Rus - sian. Na me apple u na rod noj iz lo æ bi u Be Ëu go di ne do bio je zlat nu me da lju za kva li te tu. Rus koj voj sci dos tav lja ni su u tri ina Ëi ce - ti pi, tip II (ko ji se raz li ko vao obli kom ru ko hva ta i os lon cem za sred nji prst na bra ni ku oki da Ëa) i tip III (neπ to kra Êe ci je vi i s me ha nië kim iz mje na ma ko je su do nek le ola kπa - va le ras kla pa nje i Ëiπ Êe nje od os ta - lih mo de la). Tekst u cijelosti proëitajte na: 23

24 TERORIZAM Korijeni i uzroci terorizma (II. dio) Zavrπetak Hladnog rata donio je niz pojavnih oblika ratovanja koji su u uπli u æariπte zanimanja vodeêih vojnih sila svijeta. Tijekom posljednjeg desetljeêa 20. stoljeêa uglavnom je diljem svijeta prihvaêen stav kako globalni nuklearni rat viπe ne predstavlja vjerojatnost koja neposredno prijeti. Umjesto toga, javljaju se nove ugroze, zajedniëki nazvane asimetriënim prijetnjama. Boæo VUKASOVIΔ Za sad ne pos to ji op Êe prih va Êe na de fi ni ci ja asi me trië ne pri jet nje, bu du Êi da je po jam asi me trië - nog ra to va nja raz mjer no nov. Je dan od mo gu Êih pris tu pa odre applee nju poj - ma bi lo bi da va nje ne ga tiv ne de fi ni - ci je, pri Ëe mu bi po naj pri je va l ja lo da ti de fi ni ci ju si me trië nog ra to va - nja. Si me trië nim ra to va njem mo gli bis mo dræ a ti su kob stra na ko je ras - po la æu ek vi va lent nom ko li Ëi nom i kak vo Êom osob lja i ma te ri ja la, a za nji ho vu pri mje nu ima ju vr lo slië nu dok tri nu. Mo gli bis mo da kle zak lju - Ëi ti ka ko se o si me trië nom ra to va nju ra di on da kad su sna ge pro tiv ni ka gle de ma te ri ja la i ljud stva urav no te - æe ne, uz do pus ti va odstu pa nja ljud - skih, ma te ri jal nih i dok tri nar nih raz li ka. to vi πe, te raz li ke su u slu - Ëa ju si me trië nog ra to va nja tek kom - ple men tar ne, pa Ëak i on da kad u ko naë ni ci od lu Ëu ju o pob je di ili po - ra zu. De fi ni ci ja ma asi me trië nog ra - to va nja ba ve se u pr vom re du za - pad ne si gur nos ne agen ci je i sluæ be, dræe Êi ka ko su asi me trië ne pri jet nje iz rav na ugro za nji ho ve na cio nal ne si gur nos ti. Ame rië ka pu bli ka ci ja Jo - int War fa re of the Ar med For ces of the Uni ted Sta tes ta ko dræi ka ko su asi me trië ni bo je vi bit ke iz me appleu raz li Ëi tih sna ga. Na dal je, ame rië ka agen ci ja DAR PA (De fen se Ad van - ced Re sea rch Pro jects Agen cy) asi - me trië nim ra to va njem dræi rat ne ak tiv nos ti s ma nje i te æe odre di vim cil je vi ma, uz ma li broj an gaæ i ra - nog osob lja, kao i uz... upo ra bu ne kon ven cio nal nih tak ti ka ko je Ëes - to ima ju ve li ki uëi nak (po li tië ki ili ma te ri jal ni) s ob zi rom na ukl ju Ëe ne sna ge. Ame rië ka vojna obav jeπ taj - na agen ci ja DIA (De fen se In tel li - gen ce Agen cy) na vo di ka ko su da - nas mo gu Êe mno ge vrs te asi me - trië nih na pa da - (ko je ukl ju Ëu ju) te - ro ri zam, ge rils ke ope ra ci je i upo ra - bu oruæ ja ma sov nog uniπ te nja. Pre ma is tom iz vo ru, uz rok Ëes tih asi me trië nih pri jet nji je do mi nant na vojna po zi ci ja ko ja tje ra sla bi jeg pro tiv ni ka na iz bje ga va nje iz rav nog su ko ba sa SAD-om. Tekst u cijelosti proëitajte na: 24

25 RATNO ZRAKOPLOVSTVO to nakon B-2? AmeriËko ratno zrakoplovstvo nije razvilo novi strateπki bombarder zadnjih 30 godina. Moæda je doπlo vrijeme da B-52, B-1B i B-2 dobiju nasljednika/e Pripremio Siniπa RADAKOVIΔ Na kon πto je ame rië ko rat no zra ko plov stvo obus ta vi lo pro iz vod nju B-2 sav je no vac pre us mje ren u raz voj i iz ra du ju ri π - ni ka. Is kust va ste Ëe na u ra to vi ma ko je su Sje di nje ne Dræ a ve vo di le u me apple uv re me nu po ka za la su da je po tre ba za stra teπ kim bom bar de ri - ma joπ ve Êa ne go πto je bi la ti je kom Hlad nog ra ta. Zbog to ga je no va wa shing ton ska ad mi nis tra ci ja po - nov no pok re nu la pro ces oda bi ra no - vog stra teπ kog bom bar de ra. Da je taj pro ces po pri lië no od ma - kao po ka zu je i Pen ta go no va Quad - ren nial De fen se Re vew (QDR) ob - jav lje na u ve lja Ëi u ko joj se pruæa snaæ na pot po ra pla no vi ma raz vo ja no vog bom bar de ra ve li kog do me ta (long-ran ge stri ke - LRS) ko ji bi tre bao uêi u ope ra tiv nu upo - ra bu U QDR-u pi πe da bi ame rië ko rat no zra ko plov stvo do mo ra lo po ve Êa ti svo je udar ne po ten ci ja le za ve li ke uda l je nos ti za 50 pos to i nji ho vu mo guê nost pro - do ra za fak tor pet. Tre nu taë no ame rië ko rat no zra ko - plov stvo za na pa de na cil je ve na ve - li kim uda l je nos ti ma na ras po la ga nju ima 16 bor be no sprem nih B-2 ra - dars ki ne vid lji vih bom bar de ra uz 150 dru gih bom bar de ra ti pa B-52 i B-1. Na kon πto Êe os tar je li B-52 oti Êi u ot pis ame rië ko rat no zra ko plov stvo pri æe lj ku je na ba vu 80 no vih bom bar - de ra (ili vi πe). Od no vog se stra teπ - kog bom bar de ra oëe ku je da bu de ma nji ne go do sa daπ nji uz za dræa va - nje jed na ke bor be ne uëin ko vi tos ti. Ia ko se za da ni ro ko vi ot pi sa B-52 i kup nje no vih bom bar de ra ubr za no pri mi Ëu ni Ëel niπt vo rat nog zra ko - plov stva, a ni pri jed log pro ra Ëu na za fis kal nu go di nu 2007., ni su naz - na Ëi li od go vo re ka ko se na mje ra va oba vi ti raz voj i kup nja no vih bom - bar de ra. U pro ra Ëu nu se, do du πe, pred viapplea no vac za stu di ju Next Ge ne ra tion LRS-a (NG-LRS), ko ju je ame rië ko rat no zra ko plov stvo po Ëe lo joπ Ni ti ovaj put se ne pred viapplea ne ki dra ma tië ni na pre dak, ni ti se od go - va ra na pi ta nje ho Êe li zra ko plov - stvo pre ba ci ti dio nov ca s ot ka za - nog pro jek ta Jo int Un man ned Com - bat Air Sys tem (J-UCAS) na LRS. Pos to je ne ke naz na ke da bi se pr vi ve Êi no vac za pro jekt LRS (na mi je - njen raz vo ju i de mon stri ra nju mo - guê nos ti) mo gao iz dvo ji ti tek ili Tekst u cijelosti proëitajte na: 25

26 RATNA MORNARICA LCS predvodnik mornariëke revolucije Littoral Combat Ship projekt ameriëke ratne mornarice svojim naprednim rjeπenjima unijet Êe revoluciju u pomorsko ratovanje Pripremio Tomislav JANJIΔ Na kon kra ja Hlad nog ra ta mno - gi su se vojni pro jek ti, pok re - nu ti de ve de se tih go di na pro π - log sto lje Êa, po ka za li di no sau ri ma pro π log vre me na ko je je tre ba lo uga si ti. Max Boot, je dan od naj ut je - caj ni jih ame rië kih ko lum nis ta, na pi - sao je u Los An ge les Ti me su u ve - lja Ëi od 349 mi li jar di ame - rië kih do la ra u vojnom pro ra Ëu nu za pre vi πe je od vo je no za odr - æ a va nje kon ven cio nal nog oruæ ja pre o s ta log iz Hlad nog ra ta. Na kon mno gih oπ trih kri ti ka na F- 22 Rap tor, F/A-18E/F Su per Hor net i F-35 Jo int Stri ke Fig hter (JSF) Boot je svo ju paæ nju pre us mje rio na rat ne bro do ve. Pod mor ni ce kla se Vir gi nia, na pi sao je, pri mjer su na πto Pen ta gon ne bi tre bao tro πi ti to - li ko pu no nov ca. Po Boo to vom miπl je nju za su ko be 21. sto lje Êa joπ su go re pri klad ni no va kla sa no sa Ëa avio na SVN-21 i no va kla sa ra za ra - Ëa DD(X). Ia ko se mno gi ne bi slo æ i li s Boo to - vim oc je na ma, oso bi to u po gle du no - sa Ëa zra ko plo va, Ëi ja na mje na i bor - be ne spo sob nos ti po naj vi πe ovi se o ukr ca nim zra ko plo vi ma, simpto ma - tië no je da Boot ni je spo me nuo joπ je dan ve li ki i sku pi pro gram ame rië - ke rat ne mor na ri ce - Lit to ral Com bat Ship (LCS). Vje ro jat no iz vr lo dob rog raz lo ga - jer je LCS pro jek ti ran ta ko da u pot pu nos ti od go va ra upo ra bi u ok ruæ e nju asi me trië nih pri jet nji kao dio me apple u na rod nih kri za, te da dje lu - je u an ti te ro ris tië kim i mi rov nim za - da Êa ma. I sve to u obal nim vo da ma πto bli æe bo jiπ ni ca ma na kop nu. Do is ta, po tvrd nja ma kon tra ad mi - ra la Char le sa Ha mil to na II, naj od - go vor ni je oso be LCS pro jek ta, ovi Êe bro do vi ame rië koj rat noj mor na - ri ci do ni je ti br zi nu, flek si bil nost i mo guê nos ti ko je Êe joj tre ba ti ka ko bi se no si la s asi me trië nim pri jet nja - ma bu duê nos ti. Os nov na od li ka LCS bro do va je nji ho va vi πe nam jen ska upo rablji vost Tekst u cijelosti proëitajte na: 26

27 VOJNA POVIJEST Razvoj mlaznih aviona Iako projektiran iskljuëivo kao putniëki avion Viscount je, dokazavπi uporabljivost turboelisnih motora, odluëujuêe utjecao na razvoj vojnih transportnih aviona Domagoj MI»IΔ Vickers Viscount Usvim dosadaπnjim tekstovima o razvoju mlaznih aviona od do bavili smo se vojnim avionima, ne zato jer su oni iskljuëiva tema ovog feljtona, veê samo zbog toga jer su tijekom II. svjetskog rata i neposredno nakon njega svi napori iskljuëivo bili usmjereni na razvoj vojnih letjelica. Velik broj iskljuëivo vojnih projekata koji su pokrenuti tijekom II. svjetskog rata pukom je inercijom dovrπavan u zadnjim godinama Ëetvrtog desetljeêa proπlog stoljeêa. Mnoge su od njih, i prije nego πto su uπli u operativnu uporabu, spoznaje o njemaëkim otkriêima na polju aerodinamike uëinili zastarjelim. Zbog toga, ali i zbog nove komunistiëke opasnosti koja je prijetila nasilnim osvajanjem cijele Europe i ostatka svijeta (koja se najbolje vidjela u Korejskom ratu), projektanti su ponovno, umjesto da se prihvate razvoja civilnih aviona, poëeli osmiπljavati sve naprednije lovce i bombardere. U takvim uvjetima razvoj civilnih aviona s mlaznim motorima tekao je usporeno. Kako je razvoj i proizvodnja turbomlaznih motora bila podreappleena vojnim potrebama civilni su projekti pokuπali pronaêi svoje mjesto na samom rubu tog procesa. Tako prvi putniëki avion opremljen mlaznim motorima - Viscount britanske tvrtke Vickers, nije dobio turbomlazni veê turboelisni pogon. PoËetak turboelisnih motora Razvoj turboelisnih motora tekao je usporedo s razvojem turbomlaznih. Prvi turboelisni motor projektirao je i izradio Maapplear György Jendrassik. Svoj prvi turboelisni motor Jendrassik Cs-1 napravio je joπ godine. Tijekom II. svjetskog rata zanimanje za turboelisne motore bilo je vrlo slabo, da bi tek nakon njegovog okonëanja ponovno pojaëalo, prije svega u Velikoj Britaniji. Tamo je tvrtka Rolls-Royce napravila prvi uporabljivi turboelisni motor RB.50 Trent. Radi potreba ispitivanja ugradili su ga na modificirani Gloster Meteor EE227 koji su nazvali Trent-Meteor. Na osnovi iskustava s RB.50 Trentom Rolls- Royce je razvio motor Dart, koji je ostao u proizvodnji viπe od trideset godina. Dart je zapravo razvijen za Viscounta, da bi ga kasnije rabili na velikom broju drugih europskih i japanskih aviona, izmeappleu ostalih i na protupodmorniëkom avionu Breguet Alizé i vojnom transportnom avionu Hawker Siddeley Andover. Tekst u cijelosti proëitajte na: 27

28 DOSSIER Kineska invazija otoëja Paracel (1974.) Raz mjer no ma lo je poz na to ki nes ko mi je πa nje u Vi jet nam ski rat, do ko je ga je doπ lo u pos ljed njem sta di ju ra ta ka - da je pad Sa i go na pos tao pi ta nje vre me na, a ki nes ko-ame rië ki od no si bi li u uz laz noj pu ta nji. U si jeë nju kod otoë ja Pa ra cel doπ lo je do ma nje po mor ske bit ke iz me appleu ki nes kih i juæ no vi jet nam skih rat nih bro do va, na kon Ëe - ga se Juæ ni Vi jet nam po vu kao s otoë ja ko je je do da nas os ta lo pod ki nes kom vla π Êu Hr vo je BAR BE RIΔ OtoË je Pa ra cel u Juæ nom ki nes - kom mo ru u si jeë nju bi - lo je mjes to odi gra va nja po - mor ske bit ke iz me appleu ki nes ke i juæ - no vi jet nam ske mor na ri ce. Su ve re ni - tet nad tim ne na se lje nim, prem da stra teπ ki vr lo vaæ nim ni zom od sto - ti nu tri de set ve Êih i ma njih ko ra lj - nih oto ka i gre be na imao je Juæ ni Vi jet nam. U to vri je me se po zi ci ja sa i gon skog re æ i ma u Vi jet nam skom ra tu ra pi dno po gor πa va la - pos ljed - nje ame rië ke pos troj be po vu kle su se u oæuj ku 1973., a pri mir je do go - vo re no na te me lju Pa ri π kog spo ra - zu ma ubr zo je pos ta lo mr tvo slo vo na pa pi ru. U tak vim okol nos ti ma Pe king je od lu Ëio is ko ris ti ti si tua ci ju i uze ti oto ke na ko je po la æe pra vo, a uz Pa ra cel to je i otoë je Sprat ley ko - je leæi joπ juæ ni je u Juæ nom ki nes - kom mo ru. OtoË je Pa ra cel, ko je Vi jet nam ci na zi va ju Ho ang Sa, a Ki ne zi Xi sha, na la zi se iz me appleu vi jet nam ske oba le i ki nes kog oto ka Hai nan te Fi li pi na. Ar hi pe lag je go di ne oku pi ra la Fran cus ka i pri po ji la ga svom ko lo - ni jal nom pos je du, Fran cus koj In do - ki ni. Ti je kom II. svjet skog ra ta oto ci su bi li pod ja pan skom oku pa ci jom, da bi ih oku pi ra la na cio na lis - tië ka Ki na. Na kon fe ren ci ji u San Fran cis cu vi jet nam ski predstav nik je is tak nuo da otoë ja Pa ra - cel i Sprat ley pri pa da ju Vi jet na mu, pri Ëe mu ni jed na su dio ni ca kon fe - ren ci je ni je pro tur je Ëi la nje go vom zah tje vu, no ni Ki na ni Taj van ni su sud je lo va li na kon fe ren ci ji. Pod je - lom In do ki ne na kon Æe nev ske kon - fe ren ci je go di ne duæ se dam - na es te pa ra le le oku pa ci ju oto ka nas ta vio je Juæ ni Vi jet nam, ko ji ih Juæ no vi jet nam ski ko man do si na otoë ju Pa ra cel je pri po jio svo joj pro vin ci ji Quang Nam una toë Ëi nje ni ci da su oto ci 200 nau tië kih mil ja uda l je ni od oba le. OtoË je Pa ra cel se sas to ji od dvi je otoë ne sku pi ne - tzv. sku pi ne Mla - dog mje se ca i Am fi trit ne sku pi ne. OtoË na pa no ra ma da nas Od raz do blja fran cus ke upra ve na otoë ju je pos to ja la me teo ro lo π ka sta - ni ca ko ju je πti ti la vojna po sa da, πi - ra oko li na je vr lo vaæ no ri bo lov no po dru Ëje, no znat no je vaæ ni ji stra - teπ ki po lo æaj oto ka, kao i vje ro jat - nost pos to ja nja re zer vi naf te i pli na u nje go vom pod mor ju. U pro sin cu juæ no vi jet nam ska vla da po Ëe - la je pre go vo re s naft nim kom pa ni - ja ma o traæ e nju naf te u vi jet nam - skom pod mor ju, no pre go vo ri su od - goapple e ni te zbog pa da sa i gon skog re - æ i ma ni ka da ni su ni po Ëe li. Ki nes ki zah tje vi Pob je dom ko mu nis ta u gra applean - skom ra tu Ki na je ob no vi la svo je te - ri to ri jal ne zah tje ve u po gle du otoë ja 28

29 EPIZODE HLADNOG RATA u Juæ nom ki nes kom mo ru. Ki na se u svo jim zah tje vi ma po zi va la na po - vi jes ne raz lo ge - ki nes ka po mor ska is traæ i va nja ko ja seæu joπ u raz dob - lje di nas ti ja Han i Ming te ne sluæ - be ni sta tus po dru Ëja kao tra di cio - nal ne ki nes ke ri bar ske zo ne i tr go - vaë ke ru te. Go di ne sje ver no - vi jet nam sko mi nis tar stvo vanj skih pos lo va is tak nulo je ki nes ki su ve re - ni tet nad oto ci ma Pa ra cel i Sprat ley, a u ruj nu Sje ver ni Vi jet nam po nov no je pot vr dio te ri to ri jal ne zah tje ve Ki ne u po gle du oto ka u Juæ nom ki nes kom mo ru ka ko bi na taj na Ëin osi gu rao pot po ru Pe kin ga za pri pre ma nu in va zi ju Juæ nog Vi - jet na ma. Is te je go di ne Ki na pro gla - si la te ri to ri jal no mo re πi ri ne dva na - est mil ja, Ëi me su bi la obuh va Êe na i otoë ja Pa ra cel i Sprat ley nad ko ji ma joπ uvi jek ni je ima la fak tië nu vlast. Ki na i Taj van su pros vje do va li na - kon πto su SAD i Ja pan pot pi - sa li spo ra zum ko jim je otoë je Sen to Shos ho ne da le ko od Taj va na iz ame rië kih ru ku bi lo pre da no pod ja - pan ski su ve re ni tet. No, po Ëet kom se dam de se tih us pos ta va i za top lja - va nje od no sa iz me appleu Pe kin ga i Wa - shing to na ima lo je pos lje di ce za stra teπ ke okol nos ti u Juæ nom ki nes - kom mo ru. Nai me, Bi je la ku Êa je is - tak nu la da otoë je Pa ra cel ne ma stra teπ ki in te res za SAD, Ëi me je ne iz rav no da no ze le no svjet lo Ki ni za in va zi ju otoë ja. Iz me appleu i iz me appleu ki - nes ke i juæ no vi jet nam ske mor na ri ce na po dru Ëju otoë ja do go di lo se vi πe oruæ a nih in ci de na ta bez ljud skih ær - ta va. U svr hu obra ne Juæ ni Vi jet - nam je sa gra dio ma lu zraë nu lu ku na otoë ju, a ti je kom re æ im u Sa i go nu od lu Ëio je sa gra di ti ve Êu zraë nu lu ku ko ja bi omo gu Êi la zaπ - ti tu oto ka iz zra ka. Obav jeπ taj ni iz - Ki nes ki pro mi dæ be ni pos ter vo ri ame rië ke sed me flo te sre - di nom si jeë nja su Sa i go nu do - ja vi li pok re te ve li ke ki nes ke flo te pre ma otoë ju Pa ra cel, a 16. si jeë nja na oto ci - ma je ot kri ve na sku pi na ki nes - kih vojni ka. Na kon vi jes ti o pok re ti ma ki - nes ke mor na ri - ce, u no Êi 18. si jeë nja na otoë je je pos la na ma la sku pi na juæ no vi jet nam skih bro do va i mor na rië kog pje πa πt va. Juæ no vi jet - nam sku flo ti lu Ëi ni la su Ëe ti ri plo vi - la - ra za raë Tran Khanh Du, dvi je Ki nes ka pos ta ja na oto ku krs ta ri ce Tran Binh Trong i Ly Thuong Kiet te pa trol ni Ëa mac Nhat Tao. U to po dru Ëje je pre ba Ëen kon - tra ad mi ral Tanh, ka ko bi iz rav no nad gle dao raz voj do gaapple a ja. Zbog pre ve li ke uda l je nos ti otoë ja od zraë - nih ba za na kop nu, juæ no vi jet nam - sko rat no zra ko plov stvo lov ci ma F-5 ni je mo glo pruæ i ti pot po ru svom bro do vlju. Na kon is kr ca va nja na oto Ëi Êu Dun can juæ no vi jet nam ski vojni ci ot kri li su na zoë nost ki nes ke voj ske te je doπ lo do raz mje ne va tre. Po mor ska bit ka U pri je pod nev nim sa ti ma 19. si jeë - nja juæ no vi jet nam ski bro do vi ot vo ri - li su palj bu na ki nes ke te se raz vi la po mor ska bit ka ko ja je tra ja la 45 mi nu ta. Sa i gon je za traæ io po moê od ame rië ke mor na ri ce, πto je Wa - shing ton od bio. Ame rië ke vojne sav jet ni ke u Vi jet na mu iz ne na di la je i sa ma od lu ka za pov jed niπt va juæ no vi jet nam ske mor na ri ce da se Juæ no vi jet nam sko bro do vlje ni je us pje lo za us ta vi ti ki nes ku in va zi ju su prot sta vi moê ni jem ki nes kom bro - do vlju. Na kon vi jes ti o do las ku ki - nes kog po ja Ëa nja juæ no vi jet nam ska flo ti la do bi la je za po vi jed za po vla - Ëe nje, a otoë je Pa ra cel slje de Êi dan u ci je los ti je oku pi ra la ki nes ka voj - ska. U bi ci je po top ljen juæ no vi jet - nam ski pa trol ni Ëa mac, a pre os ta la tri bro da su teπ ko oπ te Êe na. Pre ma vi jet nam skim iz vo ri ma, u bi ci su po top lje na i dva ki nes ka plo vi la te su dva teπ ko oπ te Êe na. U sra zu je po gi nu lo pe de se tak vi jet nam skih vojni ka, a pe de se tak ih je ko ji su Ëi - ni li otoë ni gar ni zon za rob lje no, me - appleu ko ji ma se na vod no na la zio i je - dan Ame ri ka nac. Kas ni je su ri bar - ski i tr go vaë ki bro do vi spa si li joπ ne ko li ci nu vi jet nam skih mor na ra s po top lje nog bro da. Gu bi tak otoë ja Pa ra cel obi lje æ io je po Ëe tak kra ja Juæ nog Vi jet na ma. Juæ ni Vi jet nam je i na kon po ra za nas ta vio traæ i ti vra Êa nje su ve re ni te - ta nad oto ci ma, sve do ko naë nog pa da sa i gon skog re æ i ma u trav nju Na kon to ga je uje di nje ni Vi - jet nam is tak nuo svoj zah tjev za oto - ci ma, a traæ e nju su ve re ni te ta nad ar hi pe la gom pri druæ io se i Taj van. OtoË je je i da nas pod ki nes kom vla - π Êu, Pe king je sa gra dio zraë no uz le - tiπ te na oto ku Woody i lu ku na oto - ku Dun can, a pri je ne ko li ko go di na Ki na je ob ja vi la na mje ru ot va ra nja oto ka za tu ris tië ke pos je te. Osim otoë ja Pa ra cel, i dru ga toë ka ko li zi je Vi jet na ma i Ki ne u Juæ nom ki nes - kom mo ru - otoë je Sprat ley - ta ko - apple er je i bi lo mjes to su - ko ba po mor skih sna ga. 29

30 FIMOTEKA Sve dæaba - pobjednik Pule hr vat ski film ces te (96 min.) dis tri bu ter: Pro pe ler film re da telj: An to nio NuiÊ gl. glum ci: Ra kan Rus hai dat, Na - ta πa Ja njiê, Emir Ha dæ i ha fiz be go viê, Fra njo Di jak Kao πto sam veê na ja vio, od de bi - tan ta An to ni ja Nui Êa na upra vo zavr πe nom Pul skom film skom fes ti - va lu oprav da no smo mno go oëe ki - va li. Ipak, ri jet ko se u po vi jes ti hr - vat skog fil ma do go di lo da ne za vis ni film po Ëi nje svoj æi vot naj vaæ ni jim dræ av nim film skim na gra da ma, a upra vo to se do go di lo fil mu Sve dæa ba An to ni ja Nui Êa ko ji je u Pu li os vo jio tri glav ne na gra de - za film te za re æ i ju i sce na rij. Pri Ëa je to o mla di Êu ko ji na kon pos li je rat ne tra - ge di je u svoj æi vot uvo di dras tië nu pro mje nu - ku pu je ka mi on s na pit ci - ma i pu tu je od mjes ta do mjes ta te ih ne pro da je, ne go di je li sta nov ni ci - ma. Ta ko sus re Êe raz no vrs nu pa le tu lju di, od ko jih Êe ga ne ki sud bo nos - no obi lje æ i ti. Film je iz ra zi to mi ni ma - lis tië ki te, uz tek ma lo di ja lo ga, glu - ma no si film. Iz vrs ni Ra kan Rus hai - dat u glav noj ulo zi pot po mo gnut je ta koapple er iz vrs nom spo red nom eki - pom u ko joj se po seb no is ti Ëe vr lo da ro vi ta Na ta πa Ja njiê, ko ja je na - gra apple e na Zlat nom are nom za epi zod - nu ulo gu. Nje zi na sup til nost u glu - maë kom iz raæ a ju i mo guê nost tran - sfor ma ci je te eks pre si je, ali i su pre - si je emo ci ja na ek ra nu pot vrapple u ju da je hr vat sko glu miπ te po nov no do bi - lo ve li ku glu mi cu. Film Sve dæa ba traæi od gle da te lja ve li ki an gaæ man - ali mu za to vi πe stru ko vra Êa. Na kon πto je os vo jio pres ti æ ne na gra de na do ma Êem tlu, mno gi oëe ku ju da Êe ovaj film bi ti ve li ki adut hr vat ske fil - mo gra fi je i na me apple u na rod noj sce ni, a dalj nji po hod nas ta vit Êe na naj - vaæ ni jem film skom fes ti va lu u ovom di je lu svi je ta - sa ra jev skom. Leon RIZMAUL 28. srpnja Najteæi potres XX. stoljeêa U 3 sata i 42 minute potres jakosti 7.8 stupnjeva po Richteru pogodio je kineski industrijski grad Thangshan, usmrtivπi viπe od 240 tisuêa ljudi. Kina je seizmoloπki vrlo aktivno podruëje, a zbog velikog broja stanovnika i prije je na tom podruëju bilo velikih katastrofa. Tako je, primjerice, godine u kineskoj pokrajini Shaanxi zabiljeæen potres koji je odnio najviπe ljudskih æivota u povijesti tisuêa. Potres iz pogodio je milijunski grad usred noêi te je to jedan od razloga πto je broj ærtava vrlo velik. U danima koji su prethodili glavnom udaru seizmoloπka mjere nja su pokazivala aktivnosti iz Zemljine utrobe, no kineski seizmolozi nisu oëekivali tako jak udar. Potres je trajao 23 sekunde i u tom vremenu sravnio sa zemljom 90 posto zgrada u Thangshanu. Kineska vlada, nespremna na katastrofu tih razmjera, odbijala je svaku pomoê stranih zemalja, πto je takoappleer pridonijelo poveêanju broja ærtava te se sumnja da je broj ærtava mnogo veêi od sluæbenog izvjeπêa vlade. Po nekim kineskim izvorima ta brojka je veêa od 500 tisuêa ljudskih æivota. Danas je Thangshan grad od blizu 2 milijuna stanovnika, a izgraappleen je uz mjere opreza od novog potresa. 2. kolovoza Ilindenski ustanak Ilindenski ustanak je revulucionarna oruæana akcija makedonskog naroda protiv turske vlasti, zapoëeta na Ilinden zbog pojaëane ekonomske eksploatacije i pljaëke koju su provodili turski feudalci potkraj XIX. i poëetkom XX. stoljeêa. Centralni komitet Tajne makedonsko-odrinske revolucionarne organizacije (VMRO) donio je na Solunskom kongresu odluku da se stanovniπtvo svih oblasti Makedonije digne na ustanak te da okruzi izaberu svoje vojne πtabove i organiziraju akciju na terenu. Najbolju organizaciju proveo je Glavni πtab Bitoljske oblasti. Ustanak je obuhvatio cijelu Bitoljski oblast, dio Skopske i Solunske te kasnije i Sersku oblast, a u njemu je sudjelovalo oko 300 tisuêa Makedonaca. Do sredine kolovoza osloboappleeno je Kruπevo, Neveska i Klisura, a u Kruπevu je organizirana Kruπevska Republika koja je trajala 10 dana. Nakon tromjeseënih borbi, poëetkom studenoga ustanak je uguπen paljenjem Kruπeva i mnogih makedonskih sela. Nakon toga je oko 30 tisuêa ljudi emigriralo u susjedne zemlje i Ameriku. Leon RIZMAUL DUHOVNOST Pastiri, Ëobani, tirani... VREMEPLOV Od vremena narodnih vladara Hrvati su do konca 20. st. bili pod tuappleinskom vlaπêu. Zato je bunt prema svakoj vlasti postao dio narodnog mentaliteta. Guπt da se i u crkvi opali po politiëarima i danas nailazi na odobravanje. No, to i nije novost uzme li se u obzir da je krπêanstvo uvijek osuappleivalo one koji su, na tragu Luciferova istoënog udara, radi tzv. izvoza demokracije u totalitarne reæime ili radi navodne likvidacije terorista - otvarali vrata pakla i ludila. Premda im je Bog (ili sudbina, kako su neki vjerovali) dodijelio pastirsku ulogu nad (svojim ili tuappleim) narodom. Starozavjetni proroci Ëesto udaraju na one koji upropaπêuju Boæje stado umjesto da ga pasu. Sv. Augustin najoπtrijim rijeëima govori o pastirima koji samo πiπaju vunu ovcama koje im je Bog povjerio na upravljanje. Isus, pak, rijeëima i Ëinima, svojim uëenicima otkriva da je on zapravo Mesija, Spasitelj, pastir ljudi. Onima koji su gladni njegove poruke on ærtvuje svoj odmor i svoj mir da im navijesti istinu koja hrani i oslobaapplea. To dolazi do izraæaja i u zgodi kad umorne apostole πalje na godiπnji odmor, a sam neumorno nastavlja svoju misiju. To je oëito i u dogaappleaju Ëudesnog umnaæanja kruha, πto je i znak euharistije. Narod je (bio) gladan duha i kruha. Gospodinova akcija otkriva njegovu inicijativu da se ljudima pomogne, Ëime apostole potiëe na sluæenje, a narod na zahvaljivanje za dobroëinstvo i izobilje. No, veliki i dobri Pastir, vidjevπi da ga ljudi æele uëiniti kraljem, bjeæi od njih. Ne æeli jeftine politiëke bodove, a posebno je daleko od toga da nastupi kao manipulator ili diktator. Kristov Kruh æivota hrani vjernike i oni u Njemu postaju jedno. To je i danas snaæna poruka svim pastirima i cijelom stadu! Anapplee l ko KA ΔUN KO 30

31 MILITARIA WEB INFO Dragoni Ti je kom XVII. i XVI II. sto lje Êa dra go ni su tra - di cio nal no bi li vojni ci uv jeæ ba ni da se bo re kao pje πa ci, ali od jed nog mjes ta do dru go ga, pre ba ci va li bi se na ko nji ma. Dru gim ri je - Ëi ma, na pre do va li su kao ko - nja ni ci, ali bo ri li su se kao pje πa πt vo. Ime du gu ju svo jem os nov nom na o ruæ a nju - - krat koj mu π ke ti zva noj dra gon (=zmaj). Ta ko je, nai - me, bi la naz va na jer je ri ga la va tru, ali sva je pri li ka da je, um jes to da ri ga va tru, pri li kom is pa lji va nja ja ko di mi la. Za raz li ku od pra vih pos troj bi ko nji ce, dra go ni su bi li or ga ni zi ra ni u ti pië ne pje πaë ke for ma ci je, a nji ho vi do - Ëas ni ci i Ëas ni ci no si li su oz na ke Ëi no va baπ kao i svi dru gi pje πaë ki do Ëas ni ci i Ëas ni ci. Nji ho va iz van red na ok ret lji vost, jer us po re di ti ih se mo glo s mno go kas ni - jim me ha ni zi ra nim pos troj ba ma, Ëi ni la ih je iz van red - no po god ni ma za mno ge za da Êe, po se bi ce za odræ a va - nje re da pri li kom gra applean skih ne mi ra, ili u bor bi pro tiv kri jum Ëa ra. Spo me na je vri jed no da je dra go ne bi lo kud i ka mo jef ti ni je no va Ëi ti i pla Êa ti od sku pih i uvi - jek po ma lo elit nih ko njië kih pos troj bi. Ipak, u sra zu s pra vom ko nji com u pra vi lu su iz vla Ëi li ta nji kraj, a sa - mi su se stal no i dru πt ve nim sta tu som i pla Êom, po ku - πa va li s njom iz jed na Ëi ti. Za vla da vi ne Frie dri cha Ve li - kog sre di nom XVI II. sto lje Êa to im je na po kon us pje lo: dra go ni su ta da pos ta li naj dje lo tvor ni jim i naj jef ti ni jem obli kom ko nji ce ko ja se po se bi ce is ti ca la u ge ril skom na Ëi nu ra to va nja. Pot kraj XVI II. sto lje Êa ne ke su pos troj be pos ta le poz - na te pod na zi vom la ki dra go ni: ja ha li su bræe i na la k - πim ko nji ma, i no si li la kπe sa blje. Po seb no su uv jeæ ba - ni bi li za iz vid nië ke duæ nos ti i pre pa de, kao i za sve os ta le u ko ji ma je br zi na bi la nuæ na. U bri tan skoj voj - sci dra go ni su se pre met nu li u kop lja ni ke (Lan cers) i hu sa re, a iz me appleu i rus ka je ko nji ca go to vo u ci je los ti pos ta la dra gon skom. Iz nim ke su bi le tek ko - zaë ke pos troj be i car ska gar da. Kad je po Ëeo I. svjet ski rat u aus tro-ugar skoj, bri tan - skoj, dan skoj, fran cus koj, nje maë koj, rus koj, πpa njol skoj i πved skoj voj sci dra go ni su joπ uvi jek pos to ja li. Odo re su im se uve li ke raz li ko va le i ni u ko jem slu Ëa ju ni su bi le jed na ke hu sars ki ma ili kop lja nië kim. Mno go su vi - πe na li ko va le pje πaë kim odo ra ma, a u Nje maë koj su na gla va ma ima li i ti pië ne nje maë ke ka ci ge sa πi lj kom. U Ve li koj Bri ta ni ji no si li su skr let ne tu ni ke, za raz li ku od hu sars kih ko je su ta mo uvi je bi le pla ve. Jurica MILETIΔ P rem da bi sva ki po ten ci jal ni pos je ti - telj vje ro vao da je ri jeë o stra ni ci pos ve Êe noj bu duê nos ti, sve mir - skom ra to va nju ili ba rem ne ka daπ njim hlad no ra tov skim i ak tu al nim spa ce pro - gra mi ma, ce war.com/ ipak ni je ni iz bli za to. Ri jeë je o iz vrs noj stra ni ci pos ve Êe noj ak tu al nim vi jes ti ma ve za ni ma uz rat ne ili vojne i di plo mat - ske pro ble me di ljem svi je ta, a, lo gië no, sre diπ nji pros tor si - tea ovog tre nut ka pos ve Êen je ra tu na Bli skom is to ku. Stra ni ca je pre gled na i pu na vi jes ti ko je se up da te a ju sva - kog da na, na rav no, ovis no o ko li Ëi ni in for ma ci ja. Ka ko je prin cip ra da si tea pre u zi ma nje vi jes ti iz svih svjet skih me di - ja na en gles kom je zi ku, ta ko se ne moj te za Ëu di ti pro naapple e te li te me ko je su u hr vat skim me di ji ma vr lo ma lo ili ni ka ko predstav lje ne. Iz vrs na je vi jest i da su vlas ni ci si tea od lu Ëi li na pra vi ti svo je vrs ni In ter net war ma ga zin pa se na dnu stra - ni ce mo gu pro na Êi i ak tu al nos ti iz svi je ta vojne teh no lo gi je i teh ni ke. Ka ko je os nov ni cilj pos to ja nja stra ni ce in for ma - tiv nost ta ko je sas vim jas no da do dat ni sa dræa ji, po put fo - to ga le ri ja i vi deo ga le ri ja, ne pos to je, baπ kao πto pos je ti te - lji ne mo ra ju bri nu ti ho Êe li im se sva kih 10-ak se kun di ot va - ra ti ne ka kav pop-up pro zor s rek la ma ma. To ga, kao ni ban - ne ra, na stra ni ci, vje ro va li ili ne - ne ma! Ivan BE LI NEC KVIZ pripremio D. VLAHOVIΔ 1. Pobjeda Sinjana nad Turcima, povodom koje je uspostav ljena Alka, dogodila se: A godine B godine C godine 2.»ovjek podrijetlom iz jednog od ovih mjesta NE MOÆE sudjelovati na Alci: A Hrvace B Dicmo C Imotski 3. Pogodak u gornji dio alke vrijedi: A jedan punat B dva punta C tri punta 5. Proπlogodiπnji slavodobitnik Alke bio je: A Mladen VuËkoviÊ B Joπko MariÊ C Mario uπnjara 4. Nakon pogotka u sridu, s obliænjeg se brda oglaπavaju: A fritule B debele berte C maëkule Rjeπenje: 1b;2c;3a;4c;5a 31

32